Gửi bình luận
Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của doanh nghiệp trong việc phối hợp tổ chức đào tạo, phát triển quỹ đầu tư… nhằm cùng các cơ sở giáo dục nghề nghiệp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực có tay nghề cao.
ThS Thân Thanh Thanh - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Đồng An (TPHCM), trao đổi xoay quanh vấn đề này.
Trong Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi), Nhà nước khuyến khích doanh nghiệp hợp tác với cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp trong nghiên cứu, ứng dụng khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo; chuyển giao công nghệ; đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh trong giáo dục nghề nghiệp và phát triển kỹ năng nghề. Doanh nghiệp khi tham gia các hoạt động đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp sẽ được hưởng một số chính sách ưu đãi của Nhà nước, đồng thời được tuyên dương, khen thưởng.
- Thưa bà, Luật Giáo dục nghề nghiệp sửa đổi xác định doanh nghiệp có vai trò đặc biệt quan trọng trong giáo dục nghề nghiệp. Ở góc độ một cơ sở đào tạo nghề nằm trong khu công nghiệp, gắn bó mật thiết với doanh nghiệp, bà đánh giá thế nào về vai trò của doanh nghiệp được nêu trong luật?
- Tôi hoàn toàn ủng hộ chủ trương này, bởi doanh nghiệp không chỉ là nơi sử dụng lao động mà cần trở thành đối tác đồng kiến tạo trong toàn bộ quá trình đào tạo nghề. Việc Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của doanh nghiệp trong giáo dục nghề nghiệp là bước tiến đáng chú ý trong tư duy phát triển nguồn nhân lực.
Điều này phản ánh đúng bản chất của giáo dục nghề nghiệp hiện đại - đào tạo phải gắn chặt với thực tiễn sản xuất và nhu cầu của doanh nghiệp. Để triển khai hiệu quả, cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp. Trong đó, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo chính sách và khung pháp lý; nhà trường chủ động đổi mới chương trình đào tạo theo nhu cầu thị trường; doanh nghiệp tham gia như đối tác chiến lược trong toàn bộ quá trình đào tạo.
Thực tế, nhiều quốc gia như Đức, Hàn Quốc… đã triển khai hiệu quả mô hình đào tạo nghề với sự tham gia trực tiếp của doanh nghiệp, giúp rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu của thị trường lao động.
Tại Trường Cao đẳng Công nghệ cao Đồng An, chúng tôi luôn xem doanh nghiệp không chỉ là nơi tiếp nhận sinh viên thực tập hay tuyển dụng sau khi tốt nghiệp, mà còn là đối tác đồng hành trong quá trình đào tạo. Nhiều doanh nghiệp tham gia xây dựng chương trình đào tạo, góp ý chuẩn đầu ra, cập nhật công nghệ mới, đồng thời cử chuyên gia hướng dẫn thực hành và đánh giá tay nghề cho sinh viên.
- Để triển khai hiệu quả các chính sách thúc đẩy giáo dục nghề nghiệp gắn với doanh nghiệp, với kinh nghiệm gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp, bà đề xuất cơ chế phối hợp 3 nhà: Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp cần như thế nào để nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp?
- Tôi cho rằng, giáo dục nghề nghiệp hiện đại cần được tổ chức ngay trong hệ sinh thái sản xuất của doanh nghiệp. Để thực hiện hiệu quả các chính sách thúc đẩy giáo dục nghề nghiệp gắn với doanh nghiệp theo tinh thần của Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi), cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa ba chủ thể: Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp. Mỗi bên có vai trò rõ ràng nhưng đồng hành và chia sẻ trách nhiệm trong quá trình đào tạo.
Trước hết, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế và tạo động lực chính sách thông qua việc hoàn thiện khung pháp lý, xây dựng hệ thống dự báo nhu cầu nhân lực theo ngành và theo vùng. Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình đào tạo, như ưu đãi thuế, hỗ trợ chi phí đào tạo tại doanh nghiệp hoặc thúc đẩy các mô hình đào tạo kép, đào tạo theo đặt hàng của doanh nghiệp.
Về phía nhà trường, cần chuyển mạnh từ tư duy đào tạo theo khả năng sẵn có sang đào tạo theo nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường lao động. Điều này đòi hỏi các cơ sở giáo dục nghề nghiệp chủ động mời doanh nghiệp tham gia xây dựng chương trình đào tạo, xác định chuẩn đầu ra, tham gia giảng dạy, đánh giá kỹ năng nghề và phối hợp triển khai các mô hình đào tạo kết hợp giữa nhà trường và doanh nghiệp. Đồng thời, nhà trường cần tạo môi trường học tập gắn với thực tiễn sản xuất để người học sớm thích nghi với môi trường làm việc.
Với doanh nghiệp, cần được nhìn nhận không chỉ là nơi sử dụng lao động, mà còn là đối tác chiến lược trong đào tạo nguồn nhân lực. Doanh nghiệp có thể tham gia từ khâu góp ý chương trình đào tạo, hỗ trợ trang thiết bị, cử chuyên gia hướng dẫn thực hành, tiếp nhận sinh viên thực tập và đặt hàng đào tạo theo nhu cầu nhân lực của mình.
Khi ba chủ thể cùng chia sẻ trách nhiệm và phối hợp chặt chẽ, giáo dục nghề nghiệp sẽ từng bước chuyển từ mô hình “nhà trường đào tạo - doanh nghiệp sử dụng” sang mô hình đồng đào tạo giữa nhà trường và doanh nghiệp dưới sự kiến tạo của Nhà nước. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng nhu cầu nhân lực kỹ năng cao của doanh nghiệp, đồng thời góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Đối với chúng tôi, việc gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp luôn được xem là định hướng chiến lược. Nhà trường không ngừng mở rộng hợp tác với các doanh nghiệp trong và ngoài khu công nghiệp, triển khai các chương trình đào tạo gắn với thực tiễn sản xuất, giúp sinh viên học đi đôi với hành và có cơ hội việc làm ngay sau khi tốt nghiệp.
- Luật lần đầu tiên đề cập việc lập “Quỹ đào tạo nhân lực của doanh nghiệp”, trong đó có cơ chế doanh nghiệp dùng quỹ để tài trợ cho cơ sở giáo dục nghề nghiệp nhằm nâng cao chất lượng nhân lực. Khi nhà trường có thêm nguồn lực tài chính từ doanh nghiệp, chất lượng đào tạo sẽ được nâng lên ra sao?
- Đây là điểm mới đáng chú ý. Cơ chế này giúp tạo thêm nguồn lực xã hội hóa cho giáo dục nghề nghiệp, đồng thời thúc đẩy sự gắn kết thực chất hơn giữa nhà trường và doanh nghiệp.
Khi doanh nghiệp đóng góp và tài trợ thông qua quỹ này, nhà trường sẽ có thêm điều kiện đầu tư nâng cao chất lượng đào tạo một cách trực tiếp và sát với nhu cầu sản xuất. Trước hết, nguồn lực từ doanh nghiệp có thể được sử dụng để cập nhật, hiện đại hóa trang thiết bị thực hành, phòng thí nghiệm và xưởng thực tập, giúp sinh viên tiếp cận công nghệ và quy trình sản xuất gần với thực tế tại doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, quỹ cũng tạo điều kiện để nhà trường phát triển chương trình đào tạo theo hướng linh hoạt và gắn với nhu cầu doanh nghiệp, như xây dựng các chương trình đào tạo theo đặt hàng, tổ chức các khóa đào tạo ngắn hạn, bồi dưỡng kỹ năng mới hoặc cập nhật công nghệ cho giảng viên và người học.
Một lợi ích quan trọng khác là tăng cường sự tham gia trực tiếp của doanh nghiệp trong quá trình đào tạo. Khi cùng đầu tư nguồn lực, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong việc phối hợp với nhà trường từ xây dựng chương trình, cử chuyên gia tham gia giảng dạy, hướng dẫn thực hành đến tiếp nhận sinh viên thực tập và tuyển dụng sau tốt nghiệp. Điều này góp phần rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của thị trường lao động.
Đối với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp như chúng tôi, cơ chế này còn mở ra cơ hội hình thành mô hình đồng đầu tư - đồng đào tạo giữa nhà trường và doanh nghiệp. Qua đó không chỉ nâng cao chất lượng đào tạo, mà còn bảo đảm sinh viên sau khi tốt nghiệp có kỹ năng nghề sát với yêu cầu của doanh nghiệp.
Có thể nói, nếu được triển khai hiệu quả, quỹ đào tạo nhân lực của doanh nghiệp sẽ trở thành động lực quan trọng giúp giáo dục nghề nghiệp nâng cao chất lượng, tăng tính thực tiễn và góp phần phát triển nguồn nhân lực kỹ năng cao cho nền kinh tế.
- Một trong những điểm mới của luật là lần đầu tiên áp dụng mô hình trung học nghề với mục tiêu trang bị năng lực nghề nghiệp, nhằm bảo đảm phân luồng học sinh sau khi tốt nghiệp THCS, THPT. Bà đánh giá chủ trương này sẽ ảnh hưởng thế nào đến sự phát triển của giáo dục nghề nghiệp trong thời gian tới?
- Phân luồng hiệu quả sẽ giúp mỗi học sinh lựa chọn con đường học tập phù hợp với năng lực, thay vì chỉ tập trung vào con đường học thuật. Mô hình này cho phép học sinh vừa học văn hóa, vừa được trang bị kỹ năng nghề nghiệp từ sớm, qua đó có thêm lựa chọn học tập phù hợp với năng lực và định hướng nghề nghiệp của bản thân.
Về lâu dài, chủ trương này góp phần cân bằng giữa đào tạo học thuật và đào tạo kỹ năng, đồng thời tạo nguồn nhân lực có tay nghề cho thị trường lao động sớm và hiệu quả hơn. Đây cũng là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao sức hút của giáo dục nghề nghiệp và đáp ứng nhu cầu nhân lực kỹ năng của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, để mô hình này phát huy hiệu quả, cần đẩy mạnh tư vấn hướng nghiệp, xây dựng chương trình đào tạo linh hoạt và bảo đảm lộ trình liên thông cho người học. Khi các điều kiện này được triển khai đồng bộ, trung học nghề sẽ góp phần thúc đẩy giáo dục nghề nghiệp phát triển bền vững trong thời gian tới.
- Khi việc phân luồng được thực hiện tốt và học sinh dần định hướng rõ năng lực bản thân, cùng với việc các trường nghề được nâng tầm, chất lượng nhân lực nghề tại Việt Nam sẽ thay đổi ra sao?
- Khi nhà trường và doanh nghiệp trở thành đối tác chiến lược trong đào tạo, người học sẽ là đối tượng hưởng lợi nhiều nhất. Theo tôi, khi công tác phân luồng học sinh được thực hiện hiệu quả và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp ngày càng được nâng cao chất lượng, nguồn nhân lực kỹ năng của Việt Nam sẽ có bước chuyển biến rõ rệt. Học sinh được định hướng nghề nghiệp sớm và lựa chọn con đường phù hợp với năng lực sẽ giúp quá trình đào tạo nghề trở nên bài bản, hiệu quả hơn.
Chẳng hạn, khi học sinh lựa chọn học nghề từ sớm, các em có thể tham gia các chương trình đào tạo gắn với thực hành ngay từ năm đầu. Ở những ngành kỹ thuật như cơ điện tử, tự động hóa hay công nghệ ô tô, sinh viên vừa học tại trường vừa thực tập định kỳ tại doanh nghiệp trong khu công nghiệp, làm quen với máy móc, dây chuyền sản xuất và quy trình làm việc thực tế. Nhờ đó, sau khi tốt nghiệp, nhiều em có thể nhanh chóng đảm nhận vị trí kỹ thuật viên mà không cần đào tạo lại.
Đồng thời, khi các trường nghề gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp, người học sẽ được trang bị kỹ năng nghề vững vàng và khả năng thích ứng nhanh với môi trường sản xuất. Đây cũng là nền tảng để các cơ sở giáo dục nói chung và Trường Cao đẳng Công nghệ cao Đồng An nói riêng góp phần đào tạo nguồn nhân lực kỹ năng cao, phục vụ phát triển công nghiệp và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Trường Cao đẳng Công nghệ cao Đồng An là cơ sở giáo dục nghề nghiệp nằm trong Khu Công nghiệp Đồng An 1 và Đồng An 2, nơi tập trung hàng trăm doanh nghiệp đang hoạt động. Theo ThS Thân Thanh Thanh, đây là điều kiện thuận lợi để nhà trường triển khai mô hình đào tạo gắn với doanh nghiệp. Qua đó, sinh viên được học tập trong môi trường sản xuất thực tế, hình thành kỹ năng nghề và tác phong công nghiệp ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
