Năm học 2026 - 2027: Đổi mới tư duy, chuyển biến mạnh mẽ, kết quả thực chất

Trước thềm năm học mới, phóng viên báo Báo Tin tức và Dân tộc đã có cuộc trao đổi với Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn về những điểm mới trong năm học này.

Nghị quyết số 71 xác định những định hướng lớn, nhiệm vụ có tính chiến lược và những yêu cầu mới đối với toàn ngành. Điều này tiếp tục được ngành giáo dục cụ thể hóa ở những điểm mới cốt lõi trong chỉ đạo và triển khai nhiệm vụ năm học 2026-2027 là gì, thưa Bộ trưởng?

Năm học 2025-2026, ngành giáo dục đã tập trung hoàn thiện thể chế, chính sách và chuẩn bị các điều kiện triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW. Năm học 2026-2027 phải chuyển mạnh sang tổ chức thực hiện và tạo kết quả cụ thể. Vì vậy, chúng tôi xác định chủ đề năm học là “Đổi mới tư duy - Chuyển biến mạnh mẽ - Kết quả thực chất”. Mỗi chủ trương, chính sách cuối cùng phải được đo bằng chất lượng, hiệu quả và sự tiến bộ của người học. Có thể kể đến một số điểm mới cốt lõi của năm học mới sau đây:

Trước hết là đổi mới quản trị, sắp xếp mạng lưới trường lớp gắn với mở rộng cơ hội học tập. Sắp xếp không phải để giảm trường, giảm điểm trường một cách cơ học mà là tổ chức lại hệ thống trường, lớp hợp lý hơn, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, sử dụng hiệu quả nguồn lực và thuận lợi hơn cho người học.

Đồng thời, phải chuyển mạnh sang quản trị dựa trên dữ liệu và kết quả. Dữ liệu phải là căn cứ để dự báo nhu cầu, tổ chức mạng lưới, bố trí đội ngũ và phân bổ nguồn lực; đầu tư phải gắn với chất lượng, hiệu quả và kết quả đầu ra. Quản trị phải dựa trên dữ liệu, phân bổ nguồn lực phải gắn với kết quả và cơ sở giáo dục phải được đánh giá bằng chất lượng, hiệu quả hoạt động.

Năm học 2026-2027, tổng chỉ tiêu tuyển sinh vào lớp 10 đạt khoảng 79,3% số học sinh lớp 9, tăng khoảng 10%. Điều này góp phần mở rộng cơ hội học tập sau THCS. Quan trọng hơn, cần phát triển đa dạng các loại hình, phương thức giáo dục để mỗi học sinh sau THCS đều có một con đường học tập phù hợp với năng lực, sở trường và nguyện vọng.

Năm học 2026-2027 triển khai sử dụng một bộ sách giáo khoa thống nhất trên phạm vi toàn quốc, bảo đảm giáo viên và học sinh có đủ sách trước năm học mới; đồng thời thực hiện các chính sách hỗ trợ sách giáo khoa cho học sinh theo quy định.

Cùng với trường lớp, phải chăm lo đội ngũ nhà giáo và nâng cao chất lượng dạy học. Các chính sách mới về phụ cấp ưu đãi nghề góp phần cải thiện chế độ đãi ngộ, tạo động lực để đội ngũ yên tâm công tác, nhất là ở địa bàn khó khăn. Đồng thời, tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ cần được giải quyết bằng tuyển dụng, điều tiết và sử dụng đội ngũ linh hoạt hơn. Cán bộ quản lý không tiếp tục đảm nhiệm chức vụ sau sắp xếp có thể được bố trí trở lại giảng dạy hoặc thực hiện nhiệm vụ chuyên môn phù hợp nếu đáp ứng yêu cầu.

“Học thật, thi thật, nhân tài thật” không phải là một khẩu hiệu mới hay yêu cầu chỉ đặt ra trong một năm học, mà phải là yêu cầu xuyên suốt. Giáo dục phải tạo ra tri thức thật, năng lực thật và những con người có khả năng vận dụng điều đã học vào cuộc sống, đóng góp cho xã hội. Điều này càng cấp thiết khi đất nước cần nguồn nhân lực chất lượng cao, nhất là cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Vì vậy, phải bắt đầu từ những việc cụ thể: dạy thực chất, học thực chất, kiểm tra, đánh giá đúng; phát hiện, bồi dưỡng và tạo điều kiện để người có năng lực phát triển, cống hiến. Nói ngắn gọn, học phải tạo ra năng lực, thi phải đánh giá đúng năng lực và người có năng lực phải được tạo điều kiện để phát triển, cống hiến.

Một yêu cầu đặc biệt quan trọng là xây dựng trường học an toàn, lành mạnh và nhân văn. Với bạo lực học đường, phải chuyển mạnh từ xử lý vụ việc sang phòng ngừa, phát hiện sớm, can thiệp kịp thời; tăng cường tư vấn tâm lý và phối hợp giữa nhà trường, gia đình, các lực lượng liên quan. Với bữa ăn học đường, phải kiểm soát chặt nguồn thực phẩm, đơn vị cung cấp, quy trình chế biến; tăng cường công khai, giám sát và xác định rõ trách nhiệm người đứng đầu. Trường học phải là nơi học sinh được an toàn cả về thể chất và tinh thần.

Trong năm học mới, toàn ngành Giáo dục tiếp tục quyết tâm đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo theo hướng thiết thực, hiệu quả. Cơ sở dữ liệu quốc gia về giáo dục hiện quản lý thông tin của khoảng 50.000 cơ sở giáo dục, 27 triệu người học và 1,4 triệu giáo viên. Bước tiếp theo là nâng cao chất lượng, khả năng kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu, đồng thời ứng dụng AI để hỗ trợ giáo viên dạy tốt hơn, học sinh học tốt hơn và giảm công việc hành chính, nhưng phải bảo đảm an toàn, đạo đức và bảo mật dữ liệu.

Đối với giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp, trọng tâm là nâng cao chất lượng và đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nước. Quy mô giáo dục đại học hiện có trên 2,7 triệu người học, tỷ lệ sinh viên các lĩnh vực STEM gần 30%. Điều quan trọng không chỉ là đào tạo bao nhiêu người mà là đào tạo cho lĩnh vực nào, chất lượng ra sao và đáp ứng thế nào nhu cầu phát triển của đất nước. Các chương trình đào tạo nhân lực chất lượng cao, đào tạo tài năng cần gắn chặt hơn với nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Xin Bộ trưởng cho biết cụ thể hơn về những chính sách nhằm mở rộng cơ hội học tập đối với học sinh vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và biên giới?

Bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục là một yêu cầu xuyên suốt. Không để học sinh không được đến trường hoặc phải bỏ học vì hoàn cảnh kinh tế, điều kiện địa lý hay thiếu trường lớp. Việc xây dựng các trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước. Giai đoạn đầu triển khai 108 trường; các địa phương đang tập trung cao độ để hoàn thành và đưa vào sử dụng phục vụ năm học 2026-2027. Khi hoàn thành, các trường này sẽ bổ sung gần 4.400 phòng học và tạo điều kiện học tập, ăn ở tốt hơn cho gần 113.000 học sinh.

Điều quan trọng và cũng là thước đo thực chất là những ngôi trường ấy tạo thêm được bao nhiêu cơ hội học tập và phát triển cho trẻ em vùng biên. Vì vậy, xây trường phải đi cùng chuẩn bị đội ngũ, thiết bị, ký túc xá, bếp ăn, nước sạch, y tế và các điều kiện bảo đảm an toàn. Xây xong trường mới chỉ là bước đầu; trường phải vận hành tốt và học sinh phải thực sự được hưởng lợi từ chính sách. Chính phủ đã ban hành các chính sách tăng cường hỗ trợ tiền ăn, gạo, đồ dùng cá nhân và học phẩm; Bộ GD&ĐT cũng ban hành Quy chế tổ chức, hướng dẫn tuyển sinh và điều động giáo viên nhằm giúp các trường vận hành hiệu quả ngay từ năm học 2026-2027.

Ở vùng dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, nhà trường không chỉ là nơi dạy và học mà còn góp phần phát triển cộng đồng, giữ gìn bản sắc văn hóa, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và củng cố quốc phòng, an ninh. Có thể nói, đây không đơn thuần là đầu tư xây dựng trường học mà là đầu tư cho con người và mở rộng cơ hội phát triển cho trẻ em vùng biên.

Đó cũng là tinh thần chung của năm học mới: Không chỉ xem đã làm được bao nhiêu việc, mà quan trọng hơn là những việc đó tạo ra thay đổi gì cho người học, nhà giáo và chất lượng nguồn nhân lực của đất nước.

Một năm học mới đã bắt đầu trong bối cảnh yêu cầu đặt ra đối với ngành giáo dục ngày càng lớn. Bộ trưởng kỳ vọng điều gì ởnăm học 2026-2027 và những đổi mới của ngành sẽ có ý nghĩa như thế nào đối với sự phát triển của đất nước trong những năm tới?

Giáo dục và đào tạo là sự nghiệp của toàn dân, luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội. Trong bối cảnh mới, yêu cầu đặt ra đối với giáo dục và đào tạo lớn hơn, thách thức cũng nhiều hơn, đòi hỏi toàn ngành phải trách nhiệm, quyết tâm và nỗ lực hơn để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước.

Tinh thần đó được thể hiện ngay trong chủ đề năm học mới: “Đổi mới tư duy, chuyển biến mạnh mẽ, kết quả thực chất”. Tôi tin tưởng đội ngũ nhà giáo với tâm huyết và trách nhiệm nghề nghiệp sẽ nỗ lực để chuyển hóa các cơ chế, chính sách thành những kết quả cụ thể, thực chất đối với người học.

Học sinh, sinh viên hôm nay sẽ là những chủ nhân của đất nước trong những giai đoạn phát triển tiếp theo. Các em sinh viên bước vào năm thứ nhất năm nay sẽ tốt nghiệp vào khoảng năm 2030, trở thành lực lượng nòng cốt đóng góp vào tăng trưởng và mô hình phát triển mới của đất nước. Những học sinh vào lớp 1 năm nay sẽ trưởng thành vào thời điểm hướng tới mốc 2045, trở thành những chủ nhân của đất nước trong một giai đoạn phát triển mới.

Vì vậy, những đổi mới hôm nay trong mỗi nhà trường có ý nghĩa rất quan trọng đối với sự phát triển của người học, chất lượng nguồn nhân lực và sự phát triển của đất nước trong tương lai. Ngành Giáo dục sẽ tiếp tục nỗ lực cùng các nhà trường, đội ngũ nhà giáo, học sinh, sinh viên để đáp ứng sự quan tâm và kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội.

Trân trọng cảm ơn Bộ trưởng!