Nhóm học sinh tạo sinh kế bền vững cho phụ nữ dân tộc thiểu số từ cây Thành ngạnh

Bằng cách kết hợp tri thức về cây Thành ngạnh với quy trình sản xuất khoa học và quản trị hiện đại, Embera đang giải quyết đồng thời bài toán bảo tồn đa dạng sinh học, tri thức bản địa và sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương.

Từ lao động thời vụ đến vị thế người làm chủ

Tại xã Yên Xuân, thực trạng thiếu hụt nghề truyền thống và trình độ đào tạo thấp đã đẩy nhiều phụ nữ dân tộc thiểu số Mường và Tày vào vòng xoáy không có việc làm ổn định, thu nhập thấp, mức sống thấp và hạn chế trong việc đầu tư giáo dục cho thế hệ tiếp theo.

Trước thực trạng đó, Hợp tác xã (HTX) Embera ra đời với mục tiêu xây dựng một nền tảng kinh tế tự chủ. Trong đó, một nhóm bốn học sinh Trung học trường Maya đã hỗ trợ xin tài trợ vốn và đồng hành cùng năm phụ nữ người Mường và Tày tại địa phương, để họ thành lập và làm chủ HTX, tạo ra nguồn thu nhập tốt và bền vững từ các loại thảo mộc bản địa.

"Tài nguyên thiên nhiên tại Yên Xuân vốn thuộc về người dân tại đây. Vì thế, chúng em muốn đồng hành để các bác có thể tạo ra nguồn thu nhập ổn định từ nó. Khi HTX vững vàng, các bác xã viên đầu tiên có thể kết nạp thêm các xã viên mới, tạo thêm việc làm và đào tạo nghề cho nhiều người hơn nữa, giúp nơi đây phát triển bằng chính nội lực của mình."

Bảo tồn tài nguyên, tri thức bản địa và tạo giá trị kinh tế tại chỗ

Ở vùng núi Vua Bà - Yên Xuân, Hà Nội có một loại thảo mộc quý từ lâu đã được biết đến với khả năng trị mẩn ngứa, chăm sóc và làm dịu da hiệu quả - đó là cây Thành ngạnh. Tác dụng của nó từng được nhắc đến trong cuốn sách "Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam" của cố Giáo sư Đỗ Tất Lợi, và ghi nhận trong bằng sáng chế US10,195,137B2 của Hoa Kỳ.

Tuy nhiên, tri thức bản địa về cây Thành ngạnh đang dần mai một khi thế hệ trẻ không còn quan tâm và sử dụng nó trong chăm sóc da. Thậm chí, người dân địa phương đang dần chặt bỏ cây Thành ngạnh mọc hoang để trồng cây keo độc canh vì mục tiêu kinh tế ngắn hạn.

Trước thực tế đó, nhóm học sinh Trung học trường Maya gồm Trần Phương Thiên Ngân (Lớp 11), Nguyễn Ngọc Thanh Trà (Lớp 11), Ngô Thị Minh An (Lớp 9) và Trần Ngọc Linh (Lớp 8) cùng các bác xã viên người Mường & Tày đã thu hái, tiến hành nghiên cứu dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Nghiêm Hà - Viện Hàn Lâm Khoa học Việt Nam, và xây dựng quy trình sản xuất sữa tắm thiên nhiên từ lá cây Thành ngạnh. Mục tiêu là bảo tồn tri thức bản địa, biến tài nguyên bản địa thành nguồn lực sinh kế cho phụ nữ dân tộc thiểu số ở địa phương.

"Cây Thành ngạnh mọc nhiều ở khu vực xung quanh núi Vua Bà. Trước đây, chúng tôi thường dùng lá thành ngạnh để đun sôi làm nước tắm khi bị mẩn ngứa, chỉ vài lần là khỏi. Không phải ở đâu cũng có thể trồng được thành ngạnh, vì thế nếu có thể tận dụng loại cây này để tạo ra sản phẩm tốt, lại có nghề và nguồn thu nhập cho anh chị em địa phương thì chúng tôi rất ủng hộ." - Chị Nguyễn Thị Liên - Xã viên HTX Embera chia sẻ.

Giải pháp xanh từ thảo mộc quý bản địa đến sức khỏe của người dân thành thị

Sự ra đời của Embera còn là lời giải cho một vấn đề cấp thiết khác: ô nhiễm không khí tại Hà Nội. Với chỉ số bụi mịn cao gấp 6 lần mức an toàn được WHO khuyến nghị, hàng rào bảo vệ da của cư dân đô thị đang bị tổn thương, dẫn tới mẩn ngứa, viêm da mãn tính cho trẻ nhỏ và lão hóa sớm cho phụ nữ.

Embera kết nối tài nguyên cây Thành ngạnh bản địa với nhu cầu của thị dân Hà Nội, thông qua sản phẩm là dòng sữa tắm thành ngạnh thuần tự nhiên, an toàn và lành tính.

Đặc biệt, dự án hướng tới phát triển bền vững bằng việc ưu tiên sử dụng nguyên liệu thiên nhiên địa phương và nội địa, bao gồm lá Thành ngạnh tại Yên Xuân, tinh dầu tự nhiên từ Chương Mỹ và dầu dừa Bến Tre, kết hợp cùng bao bì thuỷ tinh và túi refill. Điều này giúp bảo vệ môi trường từ khâu vận chuyển nguyên liệu đến sản xuất và sử dụng, hiện thực hóa mục tiêu tiêu dùng và sản xuất có trách nhiệm.

Trần Phương Thiên Ngân (Lớp 11), Trưởng nhóm dự án Embera, cho biết: "Với nguồn nguyên liệu sạch và chuỗi cung ứng xanh, Embera mang đến một sản phẩm sữa tắm hiệu quả và lành tính cho người dân thành thị, an toàn với cả em bé. Mỗi sản phẩm bán ra không chỉ chăm sóc người tiêu dùng mà còn góp phần tạo ra sinh kế bền vững cho phụ nữ dân tộc thiểu số ở địa phương và bảo tồn tri thức bản địa cùng hệ sinh thái đa dạng núi Vua Bà. Chúng em tin rằng, mọi đối tượng mà Embera hướng đến đều được hưởng lợi ích bền vững".

Với gần 300 sản phẩm dùng thử được cung cấp và các phản hồi tích cực về chất lượng sản phẩm, cùng nhiều đơn đặt hàng trước từ các khách hàng B2B và B2C, mô hình HTX Embera là minh chứng cho một hành trình sản xuất và tiêu dùng có trách nhiệm, nơi mỗi lựa chọn của người tiêu dùng thành thị có thể trở thành nguồn lực trực tiếp giúp cho cộng đồng dân tộc thiểu số giữ gìn tri thức bản địa và làm chủ sinh kế.