Từ những vụ án thời sự đến bài học trên giảng đường

Từ vụ bốn phạm nhân trốn khỏi Trại giam A2 đang thu hút sự quan tâm tại Khánh Hòa, một chuyên đề ở Trường Đại học Victoria Thái Bình Dương đã mở ra cách tiếp cận giáo dục đáng chú ý: đưa những vấn đề nóng của đời sống vào giảng đường, giúp sinh viên học cách phân tích, phản biện và vận dụng tri thức để giải quyết các tình huống thực tiễn.

Từ vụ án thực tiễn đến giảng đường

“Điều gì có thể thúc đẩy một phạm nhân quyết định bỏ trốn khi đang chấp hành án? Khi phải sống trong trạng thái thường trực lo sợ bị phát hiện, tâm lý người bỏ trốn sẽ biến đổi ra sao? Liệu sự căng thẳng, tuyệt vọng có thể khiến họ đưa ra những quyết định nguy hiểm?”

Những câu hỏi ấy được Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu đặt ra với sinh viên Trường Đại học Victoria Thái Bình Dương trong chuyên đề “Tâm lý học tội phạm - Một góc tư duy về tâm lý con người”, tổ chức ngày 30/10/2026 tại Khánh Hòa.

Tình huống mang tính thời sự rõ nét. Chiều 21/10, bốn phạm nhân đã trốn khỏi Trại giam A2, xã Diên Lâm, trong lúc lao động cải tạo. Lực lượng chức năng khẩn trương tổ chức truy tìm, truy bắt; đến ngày 28/10 đã bắt giữ được hai người. Vụ việc đặt ra không chỉ những yêu cầu về bảo đảm an ninh, trật tự mà còn gợi mở nhiều vấn đề đáng nghiên cứu về động cơ, diễn biến tâm lý và nguy cơ hành vi của người trốn khỏi nơi giam giữ.

Thay vì bắt đầu bằng những định nghĩa trong giáo trình, người giảng đưa sinh viên tiếp cận một sự kiện đang diễn ra ngay tại địa phương, yêu cầu đặt giả thuyết và lý giải hành vi dưới góc độ tâm lý học tội phạm.

Đằng sau quyết định bỏ trốn có thể là khát vọng tự do, tâm lý né tránh hình phạt, sự chống đối hoặc những tác động từ hoàn cảnh cá nhân. Tuy nhiên, động cơ ban đầu không phải yếu tố duy nhất chi phối hành vi. Khi rơi vào trạng thái lẩn trốn, sự giằng co giữa mong muốn thoát khỏi sự kiểm soát và nỗi sợ bị bắt lại có thể làm gia tăng lo âu, nghi ngờ, cảnh giác quá mức, thậm chí dẫn đến những quyết định bột phát.

Điều quan trọng là không thể áp đặt một khuôn mẫu tâm lý cho tất cả người bỏ trốn, cũng không thể mặc nhiên suy đoán họ sẽ thực hiện hành vi bạo lực. Việc đánh giá nguy cơ phải căn cứ vào đặc điểm cá nhân, tính chất hành vi trước đó, hoàn cảnh hiện tại và những thông tin khách quan.

Từ tình huống ấy, bài giảng mở rộng sang những vấn đề căn bản của tâm lý học tội phạm: Vì sao con người phạm tội? Động cơ được hình thành và biến đổi thế nào? Có thể nhận diện sự gian dối qua ánh mắt, nét mặt hay cử chỉ?

Một người vừa trải qua biến cố nghiêm trọng nhưng vẫn giữ vẻ mặt bình thản, liệu có phải đang che giấu điều gì? Một người tránh ánh mắt khi trả lời câu hỏi, có thể kết luận người ấy nói dối?

Câu trả lời không nằm ở những phán đoán giản đơn. Người vô tội vẫn có thể hoảng sợ khi bị nghi ngờ; người nói thật vẫn có thể lúng túng. Phân tích tâm lý giúp hình thành giả thuyết, định hướng tìm hiểu, nhưng không thể thay thế chứng cứ khách quan, hợp pháp.

Đó cũng là thông điệp xuyên suốt chuyên đề: học tâm lý tội phạm không phải để đoán định con người, mà để hiểu cơ chế hành vi, rèn luyện tư duy khoa học và tránh những kết luận cảm tính.

Chương trình có sự tham gia của Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu - Chuyên gia Tội phạm học, Báo cáo viên pháp luật Trung ương, Thành viên Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, Trưởng khoa danh dự Khoa Luật và Quản lý nhà nước, Trường Đại học Victoria Thái Bình Dương; cùng Tiến sĩ Đào Lê Hòa An, Giám đốc Chương trình Tâm lý học của trường. Luật gia Lê Anh Vân, Phó Hiệu trưởng nhà trường, đảm nhiệm vai trò điều phối.

Với sinh viên luật, những tình huống như vậy gợi mở bài học về chứng cứ, nguyên tắc suy đoán vô tội và trách nhiệm chứng minh. Với sinh viên các ngành khác, đó là cơ hội rèn luyện tư duy phản biện, khả năng phân tích tình huống và nhìn nhận con người đa chiều hơn.

Khi một vụ việc thời sự được đưa vào giảng đường bằng phương pháp khoa học, sinh viên không chỉ biết thêm câu chuyện đang diễn ra ngoài xã hội. Các em còn học được cách đặt câu hỏi đúng, kiểm tra giả thuyết và phân biệt giữa điều mình suy đoán với điều có căn cứ để khẳng định.

Từ tâm lý tội phạm đến lá chắn an toàn số

Nếu chuyên đề tâm lý học tội phạm giúp sinh viên hiểu những động cơ ẩn sau hành vi con người, thì chuỗi hoạt động tiếp theo của Trường Đại học Victoria Thái Bình Dương lại hướng đến một vấn đề gần gũi với người trẻ: làm thế nào để nhận diện và tự bảo vệ trước những hiểm họa trên không gian mạng?

Chiều 30/10, TS. Đào Trung Hiếu cùng nhà trường triển khai chương trình giáo dục an toàn số cho học sinh Trường THPT Đoàn Thị Điểm, xã Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa.

Nội dung tập trung vào những nguy cơ đang hiện diện trong đời sống học đường: lừa đảo học bổng, tuyển sinh, việc làm trực tuyến; giả mạo danh tính, chiếm đoạt tài khoản, bắt nạt trên mạng và thủ đoạn thường được gọi là “bắt cóc online”.

Một tình huống được đặt ra: Khi tài khoản mang tên giáo viên chủ nhiệm yêu cầu học sinh gửi ảnh căn cước và chuyển tiền để giữ suất học bổng, các em nên làm gì?

Điều cần nhận diện không chỉ là tên hay hình ảnh quen thuộc của tài khoản. Ngay cả tài khoản thật cũng có thể bị chiếm quyền sử dụng. Quan trọng hơn, học sinh phải biết kiểm chứng yêu cầu qua một kênh liên lạc độc lập, thay vì vội vàng làm theo vì sợ đánh mất cơ hội.

Để giúp các em hình thành phản xạ tự bảo vệ, chuyên đề giới thiệu mô hình “Bàn tay hạ nhiệt” nhằm kiểm soát cảm xúc khi bị đe dọa, cùng “Lá chắn 5N” gồm: Nhận diện, Nhận định, Ngẫm nghĩ, Ngăn chặn và Nhờ hỗ trợ.

Các em còn được hướng dẫn cách ứng phó khi đã lỡ mắc bẫy: dừng giao dịch, bảo vệ tài khoản, lưu giữ thông tin cần thiết và tìm sự trợ giúp từ gia đình, nhà trường hoặc cơ quan chức năng.

Điều đáng nói là nhiều vụ lừa đảo không bắt đầu bằng kỹ thuật công nghệ phức tạp mà bằng những tác động rất đời thường vào tâm lý con người: nỗi sợ, lòng tham, sự tò mò hoặc mong muốn được công nhận. Khi cảm xúc bị đẩy lên cao, khả năng kiểm chứng thông tin thường suy giảm. Bởi vậy, kỹ năng an toàn số trước hết cũng là kỹ năng làm chủ bản thân.

Tiếp nối hoạt động này, sáng 31/10, Trường Đại học Victoria Thái Bình Dương tổ chức chuyên đề “Hiểm họa thời đại số - Sinh viên vững vàng để an toàn trên mạng”, với báo cáo viên TS. Đào Trung Hiếu và điều phối viên Đại tá, TS. Phan Thanh Sơn, giảng viên ngành Công nghệ thông tin.

Nếu học sinh phổ thông cần những phản xạ phòng vệ ban đầu, sinh viên đại học phải đối diện với một môi trường số rộng lớn và phức tạp hơn, nơi các hoạt động học tập, giao tiếp, tìm việc, đầu tư và giao dịch tài chính ngày càng gắn chặt với công nghệ.

Chuyên đề đi sâu phân tích những thủ đoạn lừa đảo ứng dụng trí tuệ nhân tạo, giả mạo hình ảnh và giọng nói, đánh cắp dữ liệu cá nhân, chiếm đoạt tài khoản và thao túng tâm lý nạn nhân.

Một cuộc gọi giả danh cơ quan chức năng có thể gây hoảng loạn. Một lời mời đầu tư hấp dẫn có thể đánh thức lòng tham. Một video giả mạo người thân gặp nạn có thể khiến nạn nhân hành động trước khi kịp kiểm chứng.

Điểm chung của những thủ đoạn ấy là tội phạm không chỉ tìm cách xâm nhập thiết bị, tài khoản hay hệ thống dữ liệu, mà còn tìm cách chi phối nhận thức và cảm xúc, khiến nạn nhân tự thực hiện những hành động bất lợi cho mình.

Vì thế, năng lực an toàn số không đơn thuần là biết sử dụng thiết bị hay phần mềm bảo mật. Đó còn là khả năng nhận diện nguy cơ, kiểm soát cảm xúc, đánh giá thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và đưa ra quyết định có trách nhiệm.

Đáng chú ý, trong khuôn khổ chương trình, TS. Đào Trung Hiếu đã trao tặng thư viện nhà trường tác phẩm “Hiểm họa thời đại số - Khi gia đình trở thành mục tiêu” do ông biên soạn. Cuốn sách tiếp cận những nguy cơ tội phạm trên không gian mạng từ góc nhìn tội phạm học, đặt vấn đề bảo vệ con người và gia đình trước các thủ đoạn ngày càng tinh vi của thời đại số.

Hoạt động trao tặng sách mang ý nghĩa vượt ra ngoài nghi thức của một buổi chuyên đề. Những kiến thức được trao đổi trực tiếp trên giảng đường tiếp tục hiện diện trong thư viện, trở thành nguồn tài liệu để sinh viên tìm hiểu, nghiên cứu và chủ động trang bị kỹ năng phòng vệ.

Từ một vụ án thời sự đến những tình huống lừa đảo trên không gian mạng, từ giảng đường đại học đến trường phổ thông, các hoạt động tuy khác nhau về đối tượng và nội dung nhưng gặp nhau ở một mục tiêu: giúp người trẻ không chỉ biết điều gì đang xảy ra, mà còn hiểu vì sao nó xảy ra và cần hành động thế nào.

Đó cũng là biểu hiện của một cách tiếp cận giáo dục mở, khi tri thức không dừng lại trong phạm vi nhà trường mà được chia sẻ với cộng đồng.

Học để hiểu nghề, học để bước vào đời

Đằng sau những buổi chuyên đề là câu chuyện rộng hơn về chất lượng giáo dục đại học.

Với nhiều gia đình, lựa chọn trường đại học ngày nay không còn chỉ là lựa chọn ngành học hay một tấm bằng. Những câu hỏi được quan tâm hơn là sinh viên sẽ học với ai, được trải nghiệm những gì và sau tốt nghiệp có thể bước vào môi trường nghề nghiệp nào.

Trong bối cảnh thị trường lao động biến đổi nhanh chóng, khoảng cách giữa kiến thức học đường và yêu cầu thực tế đang trở thành một thách thức đối với giáo dục đại học. Một chương trình đào tạo tốt không thể chỉ trả lời câu hỏi dạy những gì, mà còn phải quan tâm người học sẽ sử dụng kiến thức ấy ra sao.

Tại Trường Đại học Victoria Thái Bình Dương, việc kết nối đội ngũ giảng viên với các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và những người giàu kinh nghiệm nghề nghiệp là một hướng đi đáng chú ý.

Nếu giảng viên cơ hữu trang bị nền tảng học thuật, phương pháp nghiên cứu và kiến thức chuyên ngành, thì những người trực tiếp làm nghề mang đến các tình huống thực tế, yêu cầu công việc và những bài học được đúc kết từ trải nghiệm.

Một chuyên gia pháp luật có thể giúp sinh viên hiểu những đòi hỏi của hoạt động tố tụng. Một nhà quản trị doanh nghiệp chia sẻ cách ra quyết định và quản lý rủi ro. Một chuyên gia công nghệ chỉ ra sự biến đổi của nghề nghiệp trước làn sóng trí tuệ nhân tạo.

Sự kết hợp ấy giúp người học không chỉ hiểu học gì, mà còn dần hình dung học để làm gì và cần chuẩn bị những năng lực nào cho tương lai.

Được thành lập tại Khánh Hòa năm 2008, Trường Đại học Victoria Thái Bình Dương bước vào giai đoạn phát triển mới với sự tham gia đầu tư của Tập đoàn Sovico từ năm 2023.

Sovico là tập đoàn kinh tế tư nhân gắn với tên tuổi nữ doanh nhân Nguyễn Thị Phương Thảo, Chủ tịch Hội đồng quản trị Vietjet Air, Chủ tịch Tập đoàn Sovico. Hệ sinh thái doanh nghiệp liên quan hoạt động trong nhiều lĩnh vực như hàng không, tài chính, ngân hàng, bất động sản và dịch vụ.

Tuy nhiên, điều đáng quan tâm đối với người học không chỉ là tiềm lực của nhà đầu tư, mà là những cơ hội có thể hình thành từ sự kết nối giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp.

Nhà trường đã phát triển các hoạt động hợp tác đào tạo với Học viện Hàng không Vietjet, HDBank và những đối tác khác, tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận chương trình thực hành, kiến thức nghề nghiệp và môi trường doanh nghiệp ngay trong quá trình học tập.

Đây là một hướng đi có ý nghĩa khi doanh nghiệp không chỉ đóng vai trò tuyển dụng ở cuối quá trình đào tạo, mà còn có thể tham gia chuẩn bị năng lực nghề nghiệp cho sinh viên từ sớm.

Khi được tiếp xúc với môi trường thực tế, sinh viên có cơ hội hiểu rõ hơn những tiêu chuẩn của nhà tuyển dụng, từ kiến thức chuyên môn, năng lực ngoại ngữ, kỹ năng giao tiếp đến tác phong làm việc và khả năng thích ứng với công nghệ.

Điều đó đặc biệt quan trọng trong những lĩnh vực đòi hỏi tính chuyên nghiệp cao như hàng không, tài chính, ngân hàng và dịch vụ, nơi kiến thức phải đi cùng kỷ luật nghề nghiệp, năng lực xử lý tình huống và tinh thần trách nhiệm.

Tất nhiên, sự đồng hành của doanh nghiệp không đồng nghĩa với việc mọi sinh viên đều được bảo đảm việc làm. Cơ hội chỉ thực sự trở thành lợi thế khi người học có đủ năng lực để nắm bắt. Nhưng một môi trường đào tạo gắn với thực tiễn sẽ giúp sinh viên có thêm điều kiện trải nghiệm, hiểu nghề và chủ động xây dựng lộ trình phát triển bản thân.

Nhìn từ góc độ ấy, việc đưa những người giàu kinh nghiệm nghề nghiệp đến giảng đường, xây dựng văn hóa đọc và mở rộng hợp tác doanh nghiệp không phải những hoạt động riêng lẻ. Chúng cùng hướng đến một mục tiêu: thu hẹp khoảng cách giữa những gì sinh viên được học và những gì xã hội cần.

Một vụ án đang được dư luận quan tâm có thể trở thành bài học về tư duy khoa học. Một thủ đoạn lừa đảo trên mạng có thể trở thành tình huống rèn luyện kỹ năng tự bảo vệ. Một cuốn sách được trao tặng thư viện có thể tiếp tục gợi mở những câu hỏi nghiên cứu sau khi buổi giảng đã kết thúc.

Giáo dục chỉ thực sự phát huy giá trị khi kiến thức được chuyển hóa thành năng lực nhận thức và hành động.

Một trường đại học đáng lựa chọn không chỉ bởi những gì sinh viên được học hôm nay, mà còn bởi hành trang và cơ hội họ có được cho ngày mai. Khi tri thức được nối với thực tiễn, giảng đường cũng trở thành điểm khởi đầu của hành trình nghề nghiệp.