Chọn môn học ở lớp 10: Ba lưu ý quan trọng học sinh cần lưu ý

Năm học 2026-2027, Chương trình giáo dục phổ thông 2018 bước sang năm thứ 5 triển khai ở bậc THPT. Chương trình xác định rõ đây là giai đoạn định hướng nghề nghiệp thông qua việc lựa chọn môn học. Song không ít phụ huynh, học sinh lớp 10 vẫn mang tâm lý “đậu vào trường rồi mới tính”.

Phó hiệu trưởng một trường THPT tại TPHCM chia sẻ, ngay ở thời điểm đăng ký nguyện vọng, nhiều phụ huynh chưa quan tâm đến cách trường tổ chức môn học lựa chọn. Không ít phụ huynh cho rằng cứ đậu vào trường trước rồi mới tính chuyện chọn môn. Vì vậy, khi trúng tuyển, nhiều em lúng túng, không biết mình có thế mạnh gì, định hướng tương lai ra sao để lựa chọn môn học gắn với ngành nghề.

Có trường hợp học sinh định hướng theo nhóm ngành nghệ thuật nhưng sau khi trúng tuyển mới biết trường không tổ chức giảng dạy các môn mỹ thuật, âm nhạc.

"Trong những trường hợp này, rõ ràng chính các em sẽ thiệt thòi khi lựa chọn môn học, bởi không tìm hiểu trước cách tổ chức môn lựa chọn của trường ngay từ khi đăng ký nguyện vọng", ông phân tích.

Thực tế này cũng là khó khăn mà nhiều trường THPT đang đối mặt trong quá trình tư vấn học sinh lựa chọn môn học. Đặc biệt khi việc tổ chức các môn lựa chọn ở mỗi trường có sự khác nhau, phụ thuộc vào điều kiện cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên.

Theo thầy Huỳnh Văn Hoài, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Võ Thị Sáu (phường Gia Định, TPHCM), khó khăn khi chọn môn không chỉ đến từ việc một bộ phận học sinh chưa hiểu cách tổ chức môn học lựa chọn của trường, chưa xác định được năng lực và thế mạnh của bản thân, mà ngay cả những em đã biết sở trường của mình cũng vẫn khá mơ hồ.

"Nhiều em biết mình thích ngành học nào, thế mạnh của mình ra sao, nhưng lại chưa hình dung được cần chọn tổ hợp môn nào để phục vụ xét tuyển đại học", thầy Hoài cho hay.

Theo thầy, để lựa chọn môn học phù hợp, học sinh cần dựa trên ba yếu tố gồm năng lực và sở thích bản thân; định hướng nghề nghiệp trong tương lai; đồng thời lựa chọn những môn có thể tạo thành "tổ hợp mạnh" xét tuyển đại học. Trong đó, "tổ hợp mạnh" là những nhóm môn được nhiều trường đại học sử dụng trong tuyển sinh.

Thầy Hoài cho biết, việc học sinh xin chuyển đổi môn học thường xuất phát từ việc sau một thời gian học mới nhận ra môn đó không phù hợp với năng lực hoặc định hướng nghề nghiệp. Tuy nhiên, việc chuyển đổi môn ở bậc THPT không đơn giản, chỉ được thực hiện vào cuối năm học. Để được chuyển môn, học sinh phải tự bổ sung toàn bộ kiến thức của môn muốn chuyển và vượt qua bài kiểm tra do nhà trường tổ chức.

"Kiến thức các môn học được xây dựng theo mạch logic xuyên suốt, đặc biệt là các môn khoa học tự nhiên. Vì vậy, rất khó để chỉ trong vài tháng hè, học sinh có thể tự học toàn bộ kiến thức của một năm học. Do đó, việc định hướng chính xác ngay từ đầu là rất quan trọng", thầy Hoài nhấn mạnh.

Để hỗ trợ học sinh lớp 10, Trường THPT Võ Thị Sáu tổ chức tư vấn ngay từ đầu mùa tuyển sinh, giới thiệu kỹ cho phụ huynh và học sinh về các phương thức, tổ hợp xét tuyển của các trường đại học. Qua đó, học sinh có hình dung ban đầu về ngành nghề tương lai, lựa chọn môn học phù hợp và hạn chế tối đa việc phải xin chuyển môn giữa chừng.

Chưa xác định rõ nghề nghiệp thì chọn môn thế nào?

Ông Nguyễn Thái Vĩnh Nguyên, Phó Trưởng phòng Giáo dục Phổ thông, Sở GD&ĐT TPHCM, nhấn mạnh việc lựa chọn môn học từ lớp 10 có ý nghĩa rất quan trọng, không chỉ với quá trình học THPT mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến việc lựa chọn môn thi tốt nghiệp THPT và tổ hợp xét tuyển đại học.

Vì vậy, ông khuyến nghị phụ huynh và học sinh cần gắn việc chọn môn học với định hướng chọn môn thi tốt nghiệp THPT và tổ hợp xét tuyển đại học.

Theo ông, nhiều phụ huynh băn khoăn rằng con mới học lớp 10 nên chưa thể xác định chắc chắn ngành nghề tương lai để quyết định chọn môn. Song ông cho rằng thay vì ngay lập tức chọn một ngành nghề cụ thể, phụ huynh và học sinh nên xác định xu hướng phát triển phù hợp với con theo hướng nào, khoa học tự nhiên, khoa học xã hội hay năng khiếu.

Chẳng hạn, nếu theo định hướng khoa học tự nhiên có thể chọn vật lý, hóa học, sinh học; còn theo định hướng xã hội có thể chọn địa lý, giáo dục kinh tế và pháp luật. Trong quá trình học, nhà trường sẽ tiếp tục đồng hành, tư vấn hướng nghiệp để giúp học sinh lựa chọn ngành nghề phù hợp nhất.

Ông cũng cho biết, quy chế tuyển sinh đại học hiện nay ngày càng theo hướng tạo thuận lợi cho người học. Riêng năm 2026, thí sinh có tới 15 nguyện vọng xét tuyển đại học. Điều quan trọng là các em cần xác định được xu hướng phát triển phù hợp với bản thân.

Ngoài việc lựa chọn môn học, theo ông Nguyên, phụ huynh cũng cần chuẩn bị tâm thế cho con khi bước vào môi trường THPT - nơi có nhiều khác biệt so với THCS.

Học sinh cần nâng cao tinh thần tự học, khả năng tư duy, làm việc nhóm để giải quyết các vấn đề gắn với thực tiễn. Theo định hướng của giáo dục TPHCM, các kỹ năng như công nghệ thông tin và tiếng Anh có vai trò rất quan trọng. Bên cạnh việc học trên lớp, học sinh nên tích cực tham gia các câu lạc bộ, nghiên cứu khoa học, sân chơi kỹ năng... để từng bước làm rõ định hướng nghề nghiệp của bản thân.

"Khi bước vào môi trường THPT, ngoài học tập trên lớp, các em nên tham gia nhiều hoạt động của trường như câu lạc bộ về học thuật, thể thao, năng khiếu, ngoại ngữ hay các chương trình ngoại khóa. Những sân chơi này giúp rèn luyện nhiều kỹ năng, trong đó có cả kỹ năng liên quan đến nghề nghiệp tương lai, từ đó tự tin hơn khi lựa chọn nghề nghiệp", ông Nguyên nói.

Tại Trường THPT Võ Thị Sáu, nhà trường thường xuyên tổ chức các chuyên đề hướng nghiệp nhằm giúp học sinh hiểu rõ hơn về môi trường lao động hiện đại và nhu cầu của xã hội. Đặc biệt, trường còn tổ chức các "tour" khám phá ngành học tại nhiều trường đại học theo nhu cầu của từng nhóm học sinh, tạo điều kiện để các em có trải nghiệm thực tế trước khi đưa ra lựa chọn nghề nghiệp.