Gửi bình luận
Việc đại học dự kiến được tự phong giáo sư, phó giáo sư mở ra quyền tự chủ học thuật nhưng tổ chức thực hiện cần đảm bảo minh bạch, đúng quy trình.
Bộ GD&ĐT đang nghiên cứu định hướng xây dựng quy định mới về tiêu chuẩn, điều kiện, quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư.
Cụ thể, tiêu chí, tiêu chuẩn xét công nhận chức danh giáo sư, phó giáo sư cần đáp ứng các yêu cầu về năng lực giảng dạy, uy tín khoa học và khả năng thu hút nguồn lực để phát triển năng lực nghiên cứu của trường đại học.
Trước đây, việc xét công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh giáo sư, phó giáo sư phải trải qua 3 cấp xét duyệt gồm: Hội đồng cơ sở; Hội đồng ngành/liên ngành thẩm định và Hội đồng Giáo sư Nhà nước xem xét, công nhận những người đạt chuẩn, sau đó các trường đại học tiếp tục khâu bổ nhiệm.
Theo định hướng sắp tới, Bộ GD&ĐT giao cho cơ sở giáo dục đại học chịu trách nhiệm toàn bộ quá trình xét, bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư
Sự thay đổi này được nhiều chuyên gia cho là phù hợp với thông lệ quốc tế, thể hiện giáo sư, phó giáo sư là một vị trí công việc, không phải là chức danh suốt đời. Tuy nhiên, việc này cũng đặt ra không ít băn khoăn của xã hội vấn đề chất lượng của những người được công nhận giáo sư, phó giáo sư.
PGS.TS Bùi Kim Hiếu – Trưởng khoa, khoa Khoa học xã hội và Ngôn ngữ quốc tế (Trường Đại học Gia Định) đánh giá, đây là bước đi tất yếu, mang tính đột phá để cởi trói tư duy giáo dục hiện nay, tiệm cận dòng chảy giáo dục toàn cầu. Ở các nước tiên tiến, GS, PGS là vị trí công việc (vị trí việc làm) gắn liền với giảng đường và phòng thí nghiệm, không phải danh hiệu suốt đời từ một Hội đồng cấp quốc gia.
Do đó, PGS Hiếu cho rằng, chủ trương này giảm cơ chế "xin – cho", kích hoạt cuộc đua chất lượng thực chất giữa các trường. “Giao quyền tự chủ không phải là buông lỏng, mà là đặt các trường vào cuộc sàng lọc tự nhiên của giáo dục và cộng đồng khoa học”, PGS.TS Bùi Kim Hiếu nói.
Theo PGS.TS Đặng Xuân Ba (Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TPHCM), việc giao thẩm quyền công nhận giáo sư, phó giáo sư cho cơ sở giáo dục đại học là xu hướng phù hợp với thông lệ quốc tế. Từng có thời gian làm nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Ulsan (Hàn Quốc), PGS.TS Đặng Xuân Ba cho rằng, ở quốc gia này, quy trình tự phong giáo sư, phó giáo sư của các cơ sở giáo dục đại học khá nghiêm ngặt.
Ngoài các công bố quốc tế, cơ sở giáo dục đại học ở Hàn Quốc rất coi trọng các tiêu chí về năng lực làm dự án của ứng viên. “Dự án ở đây là các nghiên cứu được thực hiện nhiều năm, có thể thương mại hóa, được doanh nghiệp tiếp nhận và tạo ra nguồn thu cho trường”, PGS.TS Đặng Xuân Ba nói.
Ông cho rằng, vai trò giáo sư là dẫn dắt công nghiệp dựa theo nghiên cứu mới, tạo ra nguồn tri thức mới, được chuyển giao cho doanh nghiệp hoạt động thực tế và được nhà trường công nhận.
Đồng quan điểm, PGS.TS Bùi Kim Hiếu cho rằng, tiêu chí phong giáo sư, phó giáo sư phải đảm bảo ở cả 3 góc độ gồm: chỉ số tác động, hội nhập quốc tế và liêm chính học thuật. Với chỉ số tác động, việc phong giáo sư, phó giáo sư thay vì chỉ đếm đầu bài báo, cần được đo lường bằng chỉ số trích dẫn và giá trị ứng dụng thực tế của công trình nghiên cứu vào nền kinh tế hoặc chính sách vĩ mô.
Với tiêu chí hội nhập quốc tế, cần bắt buộc quy định cứng số lượng bài báo thuộc danh mục Scopus/ISI. Cơ quan quản lý không nên hạ chuẩn để tránh tình trạng phong chức danh giáo sư, phó giáo sư theo kiểu "ao làng" chỉ đạt những tiêu chí thấp.
Về liêm chính học thuật, cơ quan chức năng phải kiểm tra việc trùng lặp dữ liệu nhằm chống đạo văn bằng công nghệ chuẩn quốc tế. Toàn bộ hồ sơ ứng viên phải công khai trên mạng 30 ngày trước khi xét duyệt để xã hội giám sát.
“Khung của Bộ GD&ĐT là quy định tối thiểu, các trường có quyền xây dựng tiêu chuẩn bằng hoặc cao hơn Bộ, tuyệt đối không được thấp hơn”, PGS.TS Bùi Kim Hiếu nói.
Theo PGS.TS Bùi Kim Hiếu, Hội đồng thẩm định phong giáo sư được coi là “linh hồn” của quy trình xét duyệt. Để chọn đúng người Hội đồng cần vận hành dựa trên cơ chế: độc lập – minh bạch – đối trọng. Hội đồng này bắt buộc có 40% - 50% thành viên là chuyên gia độc lập bên ngoài hoặc quốc tế. Năng lực và công bố quốc tế của người chấm phải cao hơn người được chấm.
Ông cho rằng, Hội đồng khi xét chức danh giáo sư, phó giáo sư cần chuyển từ bỏ phiếu sang chấm điểm dựa theo định lượng với tiêu chí rõ ràng. Kết quả và biên bản giải trình phải lưu trữ kỹ thuật số để phục vụ hậu kiểm.
"Nếu phong tặng ứng viên kém chất lượng, uy tín học thuật của chính thành viên Hội đồng sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp. Sự công tâm không đến từ lời hứa, nó đến từ một thiết chế giám sát và chế tài nghiêm khắc”, PGS.TS Bùi Kim Hiếu nói.
Theo PGS.TS Đặng Xuân Ba, để phong giáo sư, phó giáo sư đúng người đúng việc, quan trọng nhất là việc cơ quan quản lý, cụ thể là Bộ GD&ĐT xây dựng khung tiêu chí, tiêu chuẩn và quy trình phong chức danh này đúng với mục tiêu đề ra. Từ khung tiêu chuẩn này, các cơ sở giáo dục đại học sẽ làm cơ sở thực hiện và cam kết chịu trách nhiệm toàn bộ quy trình, nếu để xảy ra vấn đề, sai sót.
"Khi thực hiện có thể sẽ có những vấn đề và cần cải tiến qua từng năm, để quá trình phong giáo sư, phó giáo sư đi vào ổn định, thực chất", PGS.TS Đặng Xuân Ba nói.
Đề xuất về cơ chế xử lý sai sót khi tổ chức phong giáo sư, phó giáo sư, PGS.TS Bùi Kim Hiếu cho rằng, trường hợp nhà trường phát hiện vi phạm liêm chính và đạo đức học thuật, cơ chế xử lý không chỉ dừng lại ở việc “rút kinh nghiệm sâu sắc” hay xử lý nội bộ mà phải nghiêm khắc, không có vùng cấm.
Khi xảy ra sai phạm, cơ quan quản lý cần xem xét thu hồi chức danh, cách chức hoặc sa thải về mặt hành chính. Người vi phạm có thể bị cấm tham gia xét duyệt học thuật hoặc chủ trì đề tài ngân sách từ 5-10 năm hoặc vĩnh viễn nếu vi phạm nghiêm trọng. Trường đại học để xảy ra sai phạm có thể bị xem xét đình chỉ quyền tự phong chức danh từ 3-5 năm, đồng thời hạ bậc kiểm định chất lượng của trường.
“Xử lý nghiêm là hành động dũng cảm để bảo vệ danh dự cho những nhà khoa học chân chính”, PGS.TS Bùi Kim Hiếu nói.
Về thời hạn phong chức danh giáo sư, phó giáo sư, các chuyên gia giáo dục cho rằng, cơ sở giáo dục cần đánh giá hiệu suất làm việc (KPIs) của giáo sư, phó giáo sư đã phong theo chu kỳ 5 năm.
Trong thời gian này, nếu họ không có bài báo quốc tế, không chủ trì đề tài, không hướng dẫn nghiên cứu sinh thì nhà trường có quyền hạ bậc lương, chuyển sang ngạch giảng viên thường hoặc chấm dứt hợp đồng. Cơ chế này buộc nhà khoa học phải liên tục dấn thân nếu muốn giữ vững vị thế học thuật của mình.
Theo PGS.TS Đặng Xuân Ba, khung tiêu chuẩn phong giáo sư, phó giáo phụ thuộc vào định hướng phát triển nhân lực của quốc gia. Với riêng lĩnh vực điện - điện tử, ông cho rằng, việc phong giáo sư, phó giáo sư phải gắn với việc các ứng viên mạnh trong hoạt động nghiên cứu, tạo ra tri thức mới và biến tri thức thành sản phẩm có tính ứng dụng cho xã hội thông qua dự án, hợp đồng chuyển giao công nghệ.
“Đánh giá trên trọng số ứng dụng của nghiên cứu thể hiện vai trò giáo sư, phó giáo sư trong nhà trường, lợi ích mang lại cho xã hội để họ xứng đáng với danh xưng này”, PGS.TS Đặng Xuân Ba nói.
