Đăng ký nguyện vọng vào lớp 10, phụ huynh đừng chọn “cái áo quá lớn” cho con em mình

Thời điểm này, các địa phương đã, đang tiến hành cho học sinh đăng ký nguyện vọng trong kỳ thi tuyển sinh 10, năm học 2026 -2027. Một bộ phận phụ huynh và học sinh lựa chọn các nguyện vọng dựa trên danh tiếng của trường trung học phổ thông thay vì năng lực và sự phù hợp của học sinh.

Việc lựa chọn nguyện vọng và học tập ở ngôi trường nào sẽ rất quan trọng với học sinh sau khi bước vào lớp 10.

Một “chiếc áo” vừa vặn không có nghĩa là chọn trường thấp hơn mà là chọn môi trường mà học sinh có thể học tốt, phát triển đều và giữ được sự tự tin. Khi vào một trường quá sức, học sinh dễ rơi vào trạng thái luôn phải “đuổi theo”, áp lực điểm số kéo dài sẽ rất vất vả, áp lực.

Trong khi ở môi trường phù hợp, sẽ giúp cho các em tự tin trong học tập, phấn đấu, có cơ hội khẳng định bản thân và tiến bộ bền vững hơn. Bởi thực tế, không ít học sinh khi đậu vào trường chuyên, trường năng khiếu đã rất đuối khi khoác trên mình “cái áo quá rộng” suốt nhiều năm trung học phổ thông.

Học tập trên bậc trung học phổ thông sẽ khác rất nhiều ở cấp trung học cơ sở

Khi bước vào lớp 9, học sinh bắt đầu bước vào giai đoạn rất vất vả và phải nỗ lực trong học tập để cuối năm bước vào kỳ thi tuyển sinh 10 và hướng đến một trường trung học phổ thông. Vì thế, thay vì học đều tất cả các môn, một bộ phận học sinh có lực học không đều thường tập trung vào các môn tuyển sinh 10, đó là Toán, Ngữ văn, Tiếng Anh. Những em có ý định hoặc định hướng thi vào trường chuyên, năng khiếu thì tập trung ôn thêm môn chuyên nữa.

Việc tập trung vào một số môn thi tất nhiên sẽ ảnh hưởng đến những môn học còn lại. Vậy nên, có những em đạt điểm thi tuyển sinh 10 cao, đậu nguyện vọng 1 vào những trường trung học phổ thông mà bản thân yêu thích nhưng khi bước vào lớp 10 sẽ chới với ở một số môn học.

Lên lớp 10, lớp đầu tiên cho giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp. Trên danh nghĩa, ngoài những môn học, hoạt động giáo dục bắt buộc là học sinh lựa chọn những môn học cho tổ hợp nhưng việc xếp tổ hợp ở lớp 10 trong các trường học chủ yếu là nhà trường xếp sẵn nên sẽ có những môn học khiến cho học sinh gặp khó khăn.

Những em đậu vào trường chuyên, năng khiếu áp lực học tập càng lớn. Nếu không có lực học đều các môn, sức khỏe không tốt, cộng thêm tâm lý dễ dao động sẽ khiến cho một số em đuối dần về lực học ở những năm trung học phổ thông. Bởi lẽ, việc chuyển từ trung học cơ sở lên trung học phổ thông không chỉ là “lên lớp cao hơn”, mà thực chất là bước vào một môi trường học tập với yêu cầu và áp lực hoàn toàn khác.

Trước hết, nội dung học tập ở trung học phổ thông mang tính chuyên sâu và phân hóa rõ rệt hơn. Ở trung học cơ sở- giai đoạn giáo dục cơ bản, kiến thức còn mang tính nền tảng, tương đối đồng đều giữa các môn nhưng khi bước vào trung học phổ thông, học sinh bắt đầu đi vào định hướng rõ ràng cho nghề nghiệp tương lai. Các môn học không chỉ nhiều hơn về lượng mà còn tăng về độ khó, đòi hỏi khả năng tư duy, phân tích và vận dụng cao hơn, chứ không thể chỉ học thuộc như trước.

Bên cạnh đó, phương pháp học tập cũng buộc phải thay đổi. Ở trung học cơ sở, nhiều học sinh vẫn quen với việc thầy cô truyền thụ kiến thức nhưng lên trung học phổ thông, vai trò tự học trở nên quyết định. Học sinh cần biết tự đọc tài liệu, tự hệ thống kiến thức, chủ động tìm hiểu sâu vấn đề. Nếu không thích nghi kịp, các em rất dễ bị “đuối” ngay từ những tháng đầu.

Một điểm khác biệt đáng chú ý nữa là ở cấp trung học phổ thông gắn trực tiếp với kỳ thi tốt nghiệp và xét tuyển đại học, nên mỗi môn học, mỗi bài kiểm tra đều mang tính “bản lề”. Học sinh không còn học theo kiểu “qua môn” mà phải tính toán chiến lược: chọn tổ hợp, chọn ngành, xác định mục tiêu từ khá sớm.

Ngoài ra, môi trường tâm lý và sự cạnh tranh ở những trường chuyên, trường năng khiếu cũng khắc nghiệt hơn. Bạn bè xung quanh có thể rất giỏi, rất nỗ lực, tạo ra áp lực vô hình. Đồng thời, lứa tuổi này cũng là giai đoạn nhiều biến động về tâm lý, nên nếu không có sự cân bằng, học sinh dễ rơi vào căng thẳng hoặc mất phương hướng.

Thực tế, kết quả học tập của không ít học sinh trường chuyên chỉ tàng tàng ở mức khá, hoặc đạt và có cả những trường hợp phải xin chuyển sang trường trung học phổ thông không chuyên vì áp lực từ kết quả học tập không đạt như mong muốn.

Chọn nguyện vọng tuyển sinh 10 nên chọn trường phù hợp với năng lực, sở thích của học sinh

Việc phụ huynh đặt ra mục tiêu, áp lực học tập cho con em mình cũng là việc làm cần thiết nhưng nó luôn tồn tại 2 mặt. Về mặt tích cực, việc đặt ra mục tiêu, áp lực sẽ giúp học sinh trưởng thành nhanh nhất. Các em học được cách tự chịu trách nhiệm, quản lý thời gian, xác định mục tiêu và hiểu rõ bản thân mình. Nhưng, cũng có những học sinh phải gồng mình ôn thi để làm vui lòng phụ huynh, khi vào được những trường cha mẹ mong muốn thì lại tiếp tục cố học tập nhưng kết quả không đạt được như kỳ vọng.

Có những học sinh đã buông xuôi vì cố gắng cũng chỉ đạt được kết quả làng nhàng trong một môi trường toàn học sinh giỏi. Từ đó, những em này mất dần đi sự hồn nhiên, tự tin vốn có. Có những trường hợp thu mình lại trong muộn phiền.

Thực tế cho thấy, thành công lâu dài không phụ thuộc hoàn toàn vào việc học ở trường trung học phổ thông “top”, mà phụ thuộc vào thái độ học tập, khả năng tự học và định hướng đúng. Một học sinh học khá ở trường phù hợp thường có nền tảng vững chắc hơn vì các em tự tin hòa nhập, phấn đấu và hòa mình vào môi trường học tập chủ động.

Vì vậy, khi chọn nguyện vọng vào lớp 10, phụ huynh và học sinh nên cân nhắc một cách kĩ lưỡng, phù hợp. Đó là nhìn vào học lực thực tế (điểm trung bình, năng lực tự học, sức bền học tập); xem xét tính cách và tâm lý của học sinh (chịu áp lực tốt hay dễ căng thẳng); tìm hiểu môi trường giáo dục (phương pháp dạy, khoảng cách đi lại, điều kiện gia đình).

Một lựa chọn hợp lý thường có sự phân tầng: nguyện vọng 1 có thể “vừa tầm nhưng có thử thách”, nguyện vọng 2 an toàn hơn, và nguyện vọng 3 là phương án chắc chắn.

Nói cho cùng, giáo dục không phải là cuộc đua chọn trường, mà là hành trình giúp một đứa trẻ trưởng thành đúng với khả năng của mình. Chọn “đúng áo” không làm con thua kém ai, mà giúp con đi đường dài vững vàng hơn trong tương lai.