Ghi nhận công lao những 'người gieo mầm' từ gian khó

Sự ghi nhận xứng đáng

Bộ GD&ĐT vừa công bố dự thảo Nghị quyết về chế độ trợ cấp đối với giáo viên mầm non đã nghỉ công tác chưa được hưởng chế độ nhằm ghi nhận những đóng góp, cống hiến của đội ngũ giáo viên mầm non trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước cũng như ngành Giáo dục.

Để nhận trợ cấp theo dự thảo Nghị quyết, giáo viên mầm non cần đáp ứng cả 3 tiêu chí gồm: Đã có thời gian tham gia công tác gồm thời gian giảng dạy, giáo dục, nuôi dưỡng, chăm sóc trẻ tại nhà trẻ, lớp mẫu giáo, lớp vỡ lòng (gọi chung là cơ sở giáo dục mầm non) ở các xã, phường, khu phố, thôn, làng, bản, nông lâm trường, đội sản xuất, hợp tác xã, nhà máy, công trường, nông trường, lâm trường, xí nghiệp, cơ quan… trong giai đoạn từ năm 1960 đến trước ngày 1/1/1995;

Giáo viên mầm non đã nghỉ công tác nhưng chưa được hưởng lương hưu hoặc có được hưởng lương hưu nhưng thời gian công tác trước ngày 1/1/1995 không được tính vào thời gian đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc để hưởng lương hưu; giáo viên mầm non chưa hưởng chế độ theo quy định tại Nghị định số 14/2020/NĐ-CP ngày 24/1/2020 của Chính phủ quy định chế độ trợ cấp đối với nhà giáo đã nghỉ hưu chưa được hưởng chế độ phụ cấp thâm niên trong lương hưu.

Đánh giá cao tính nhân văn của dự thảo lần này, bà Trương Thị Ngọc Bích, Hiệu trưởng Trường Mầm non 10-10 (phường Tương Mai, Hà Nội) cho rằng, trong những thập niên 1990 trở về trước, đội ngũ cô giáo mầm non thời kỳ này công tác trong điều kiện cơ sở vật chất thiếu thốn, lương bổng thất thường, có khi chỉ được trả bằng thóc, công điểm hoặc những khoản thù lao ít ỏi từ đóng góp của phụ huynh.

Do hạn chế về cơ chế quản lý và sự chưa đồng bộ của pháp luật về Bảo hiểm xã hội (BHXH) thời kỳ đó, rất nhiều giáo viên mầm non dù đã cống hiến từ 10, 15 đến hơn 20 năm nhưng không thuộc diện đóng BHXH bắt buộc. Khi tuổi tác đã cao, sức khỏe suy giảm, họ buộc phải nghỉ công tác mà không có lương hưu, không có trợ cấp thôi việc và không được hưởng bất kỳ chế độ an sinh xã hội nào từ ngành giáo dục.

"Khoản trợ cấp một lần này dù có thể không quá lớn so với toàn bộ quá trình cống hiến nhưng sẽ là nguồn hỗ trợ kinh tế vô cùng thiết thực đối với các giáo viên mầm non đã lớn tuổi. Rất nhiều người trong số họ hiện đang đối mặt với bệnh tật và thiếu hụt các nguồn bảo trợ tài chính. Số tiền này giúp họ trang trải chi phí sinh hoạt, thuốc men, cải thiện phần nào chất lượng cuộc sống ở tuổi xế chiều", bà Bích bày tỏ.

Nhà giáo ưu tú Lê Thị Hà - cán bộ hưu trí ngành Giáo dục xã Phù Đổng (Hà Nội) bộc bạch, chính sách này là sự thừa nhận chính thức từ phía Nhà nước đối với những đóng góp thầm lặng của đội ngũ giáo viên mầm non thời kỳ khó khăn. Nó gửi đi thông điệp xã hội không quên và không bỏ lại phía sau những người đã từng cống hiến cho sự nghiệp Giáo dục, dù sự cống hiến đó diễn ra trong bất kỳ giai đoạn lịch sử nào.

Bậc học mầm non hiện nay vẫn phải đối mặt với áp lực công việc rất lớn và tình trạng thiếu hụt nhân lực ở nhiều địa phương. Việc Nhà nước quan tâm giải quyết triệt để những tồn đọng lịch sử cho các thế hệ đi trước sẽ củng cố niềm tin của đội ngũ nhà giáo đang công tác. Họ cảm thấy công việc của mình được trân trọng, từ đó yên tâm gắn bó lâu dài với nghề nuôi dạy trẻ.

Những thách thức phải đối mặt

Dù mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc nhưng để triển khai thực tế một cách hiệu quả cũng phải đối diện với không ít thách thức. Việc công tác của nhiều giáo viên đã diễn ra từ hơn 30 năm trở về trước, trải qua nhiều lần sáp nhập, chia tách địa giới hành chính, giải thể các hợp tác xã hay trường mầm non. Sổ sách lưu trữ, quyết định tuyển dụng, danh sách trả lương hay sổ theo dõi công tác ở nhiều nơi đã bị thất lạc, hư hỏng do thiên tai hoặc không được lưu trữ bài bản.

Theo chia sẻ từ bà Nguyễn Thị Kim Dung - cán bộ hưu trí ngành Giáo dục xã Sơn Đồng (Hà Nội), việc yêu cầu người già 60 - 70 tuổi phải cung cấp đầy đủ giấy tờ chứng minh thời gian công tác liên tục là một đòi hỏi vô cùng gian nan.

Ranh giới giữa người đủ điều kiện và không đủ điều kiện đôi khi khá mong manh do thiếu hồ sơ chuẩn hóa. Nếu quy định quá cứng nhắc, chính sách sẽ vô tình bỏ sót những người thực sự có cống hiến nhưng mất giấy tờ. Ngược lại, nếu quy định quá nới lỏng mà thiếu cơ chế kiểm soát chặt chẽ, nguy cơ khai khống thời gian công tác để trục lợi ngân sách Nhà nước hoàn toàn có thể xảy ra.

"Việc xác định tổng số lượng đối tượng thụ hưởng trên phạm vi toàn quốc để tính toán tổng kinh phí cần chi trả đòi hỏi sự rà soát chính xác. Đối với các tỉnh miền núi, vùng sâu vùng xa, nơi có số lượng giáo viên mầm non cắm bản thời kỳ trước rất đông nhưng ngân sách địa phương lại hạn hẹp. Việc bố trí nguồn vốn kịp thời sẽ là một bài toán chi thu không dễ dàng nếu không có sự hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách Trung ương", bà Dung phân tích.

Dưới góc nhìn chuyên gia, ThS Lê Trung Kiên - Phó Viện trưởng Viện Tâm lý Giáo dục và Đào tạo (IPET) cho rằng, để dự thảo Nghị quyết sau khi ban hành nhanh chóng đến được tay những người thụ hưởng một cách công bằng, minh bạch và không trở thành "gánh nặng hành chính", cần thực hiện đồng bộ các giải pháp mang tính lâu dài.

Đối với những trường hợp thất lạc hồ sơ gốc, cần cho phép áp dụng cơ chế xác minh phối hợp. Chính quyền địa phương có thể thành lập hội đồng thẩm định dựa trên sự xác nhận của các nhân chứng lịch sử (lãnh đạo xã/thôn, hiệu trưởng cũ, đồng nghiệp cùng thời kỳ) kết hợp với niêm yết công khai tại cộng đồng dân cư để nhân dân giám sát.

Đặc biệt, theo ThS Lê Trung Kiên, cơ quan quản lý cần tận dụng Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (VNeID) và dữ liệu ngành Giáo dục để rà soát, đối soát thông tin. Việc này giúp giảm bớt các thủ tục giấy tờ thủ công, hỗ trợ tối đa cho các giáo viên cao tuổi không phải đi lại nhiều lần qua các cửa cơ quan hành chính. Có như vậy, chính sách nhân văn này của Nhà nước mới nhanh chóng đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả.