Giáo dục STEM - 'đòn bẩy' phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh

Hoạt động này không chỉ trang bị cho học sinh những kiến thức khoa học gắn liền với ứng dụng trong thực tiễn mà còn khơi dậy tư duy sáng tạo, khả năng giải quyết vấn đề và niềm say mê khám phá thế giới, góp phần hình thành thế hệ công dân chủ động, thích ứng với kỷ nguyên số.

Kiến tạo môi trường nuôi dưỡng sáng tạo

Thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, tỉnh Hưng Yên xác định một trong những giải pháp trọng tâm là tập trung nguồn lực đầu tư xây dựng kiên cố hóa, hiện đại hóa trường, lớp học; bảo đảm đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị đạt chuẩn, đặc biệt chú trọng đầu tư các phòng học thực hành, phòng tiếng Anh chuẩn hóa, trải nghiệm STEM/STEAM, trang thiết bị công nghệ thông tin và máy tính phục vụ giảng dạy và học tập trên môi trường số, không gian vui chơi, môi trường rèn luyện thể chất.

Với mục tiêu đó, năm học 2025 - 2026, các cấp học trên địa bàn đã đẩy mạnh hoạt động đưa giáo dục STEM vào trường học. Trong mỗi giờ học, giáo viên giữ vai trò dẫn dắt, kết nối kiến thức, còn học sinh là trung tâm của hoạt động trải nghiệm, thực hành; từ đó khơi dậy đam mê và kích thích tư duy khám phá khoa học.

Tham gia sáng tạo mô hình “Hành trình di sản 4.0”, em Lê Bảo An (lớp 5C, Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Hoàn Long, xã Hoàn Long) cho biết, em đặc biệt yêu thích mô hình này. Bởi qua đó, em được tìm hiểu nhiều hơn về lịch sử, các địa danh nổi tiếng của quê hương Hưng Yên. Việc tự tay cùng cô và các bạn xây dựng mô hình, gắn mã QR để tra cứu thông tin giúp bài học trở nên sinh động, dễ hiểu và thú vị hơn.

Nói về mô hình STEM “Hành trình di sản 4.0”, cô Nguyễn Thị Hồng Thắm, Hiệu trưởng Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Hoàn Long cho hay, đó không chỉ tái hiện các giá trị văn hóa, lịch sử địa phương, mô hình còn gợi mở tư duy về một vùng đất Hưng Yên mới với không gian phát triển rộng lớn cùng những giá trị văn hóa đặc sắc sau sáp nhập đơn vị hành chính. Từ những vật liệu gần gũi, thân thuộc như giấy màu, bìa cứng, ống hút nhựa, cành cây khô…, dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh đã sáng tạo nên những mô hình giàu ý nghĩa, tái hiện hình ảnh quê hương với các địa danh tiêu biểu như khu lưu niệm cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh, đền thờ Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác, chùa Nôm, đền Trần…

Cô Nguyễn Thị Hồng Thắm cho biết thêm, mô hình “Hành trình di sản 4.0” cũng là sản phẩm tiêu biểu của trường tham dự Ngày hội STEM do Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh tổ chức. Nhờ tích hợp công nghệ hiện đại, mô hình trở thành “bảo tàng số” thu nhỏ, nơi truyền thống và công nghệ cùng song hành; góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục đồng thời vun đắp tình yêu quê hương đất nước, giá trị văn hóa dân tộc cho học sinh.

Để STEM không chỉ là phong trào

Trước đây, việc học chủ yếu diễn ra trong khuôn khổ sách giáo khoa. Hiện nay, với giáo dục STEM, học sinh được “học bằng làm”, được tự mình trải nghiệm và khám phá. Đây chính là yếu tố quan trọng giúp nâng cao chất lượng giáo dục một cách thực chất.

Tại Trường Tiểu học Duyên Hải (xã Diên Hà), dù còn nhiều khó khăn về cơ sở vật chất nhưng tinh thần đổi mới đã giúp nhà trường tổ chức hiệu quả các hoạt động STEM. Những giờ học không còn khô khan mà trở nên sinh động, hấp dẫn thông qua các hoạt động thực hành, sáng tạo. Em Phạm Thị Thanh Huyền (học sinh lớp 5A, Trường Tiểu học Duyên Hải) chia sẻ, các giờ học STEM giúp em cảm thấy tự tin hơn, thích thú hơn vì được tự tay làm sản phẩm và khám phá những điều mới mẻ; đồng thời kiến thức cũng trở nên dễ hiểu hơn.

Theo cô giáo Lương Thị Nguyệt, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Duyên Hải, giáo dục STEM giúp học sinh phát triển tư duy logic, kỹ năng làm việc nhóm và khả năng giải quyết vấn đề. Ngay từ đầu năm học, nhà trường đã tích cực lồng ghép STEM vào các môn học; đồng thời tổ chức nhiều hoạt động trải nghiệm như ngày hội “Nắng sân trường” với không gian sáng tạo phong phú. Từ những vật liệu đơn giản sẵn có, học sinh đã tạo ra các mô hình phương tiện giao thông, biển báo hay những ngôi nhà nhỏ. Qua đó, các em không chỉ học kiến thức mà còn biết vận dụng vào thực tế. Hiện nhà trường chưa có phòng trải nghiệm STEM riêng biệt; do đó hoạt động dạy và học STEM phần lớn sử dụng giáo cụ và học cụ từ các vật liệu tái chế, thân thiện môi trường, dễ tìm, dễ mua, rẻ và an toàn.

Tại Trường Tiểu học Bần Yên Nhân (phường Mỹ Hào), mỗi năm, học sinh được học khoảng 9 bài STEM theo hình thức học đến đâu, bổ trợ, củng cố kiến thức đến đó, bảo đảm lý thuyết và thực tiễn song hành. Để giáo dục STEM không dừng ở phong trào mà trở thành một phương thức dạy học hiệu quả, cô giáo Phạm Thị Điểm, Hiệu trưởng nhà trường cho rằng, mỗi cơ sở giáo dục cần có sự chuẩn bị đồng bộ; trong đó đội ngũ giáo viên phải được bồi dưỡng, tập huấn về phương pháp tổ chức dạy học STEM, biết cách tích hợp liên môn và thiết kế hoạt động phù hợp với học sinh. Bên cạnh đó, nhà trường chủ động xây dựng kế hoạch cụ thể, linh hoạt theo điều kiện thực tế, từng bước đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị dạy học; đồng thời tăng cường tổ chức các hoạt động trải nghiệm, ngày hội STEM để học sinh có môi trường thực hành, sáng tạo và quan trọng nhất là tạo hứng thú học tập cho học sinh để các em chủ động tham gia và phát huy tối đa năng lực của mình.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Viết Huy, Phó Trưởng phòng Giáo dục phổ thông (Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Hưng Yên), sau thời gian triển khai, dù còn nhiều khó khăn từ cơ sở vật chất song giáo dục STEM tại Hưng Yên đã đạt kết quả bước đầu tích cực. Riêng cấp trung học cơ sở, toàn tỉnh đã thực hiện khoảng 961 tiết dạy STEM, cấp trung học phổ thông khoảng 501 tiết. Đặc biệt, tại các đơn vị được đầu tư phòng học STEM hiện đại như: Trường Trung học phổ thông Chuyên Hưng Yên, Trung học phổ thông Bắc Đông Quan, Trung học cơ sở Hiệp Cường 1, số giờ học STEM tăng lên rõ rệt khoảng 218 tiết học với gần 150 sản phẩm. Nổi bật như sản phẩm robot, nhà thông minh, mô hình năng lượng gió, tên lửa nước…

Thực hiện Nghị quyết của Bộ Chính trị, thời gian tới, ngành Giáo dục Hưng Yên tiếp tục đổi mới nội dung, phương pháp dạy học gắn với thực tiễn, bảo đảm giáo dục STEM không chỉ là phong trào mà là hoạt động giáo dục thực chất, hiệu quả góp phần phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh và khơi dậy cho các em niềm đam mê khám phá khoa học. Trong đó, các cơ sở giáo dục khai thác hiệu quả các phòng học STEM hiện có. Về lâu dài, Hưng Yên ưu tiên xây dựng trường học thông minh với hạ tầng công nghệ hiện đại, phòng học ngoại ngữ, phòng thí nghiệm, phòng STEM đạt chuẩn. Bên cạnh đó, tỉnh có kế hoạch đào tạo nâng cao năng lực của đội ngũ giáo viên để triển khai thành công giáo dục STEM tới học sinh.

Giáo dục STEM không chỉ là xu hướng mà đang trở thành nền tảng quan trọng, là “đòn bẩy” phát triển tư duy sáng tạo của học sinh. Khi được học qua trải nghiệm và khám phá, học sinh vừa tiếp thu kiến thức vừa hình thành năng lực thích ứng, tư duy độc lập và khả năng giải quyết vấn đề trong thực tiễn; từ đó giúp các em tự tin làm chủ tri thức, sẵn sàng bước vào tương lai.