Gửi bình luận
Nhiều ý kiến góp ý dự thảo Báo cáo quốc gia Chương trình đánh giá kết quả học tập của học sinh tiểu học khu vực Đông Nam Á chu kỳ 2024.
Sáng 28/4, Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD&ĐT) tổ chức tọa đàm góp ý dự thảo Báo cáo quốc gia Chương trình đánh giá kết quả học tập của học sinh tiểu học khu vực Đông Nam Á (SEA-PLM) chu kỳ 2024.
Khẳng định đây là hoạt động có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với quá trình hoạch định và hoàn thiện chính sách giáo dục tiểu học của Việt Nam trong giai đoạn tới, PGS.TS Phạm Quốc Khánh - Phó Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD&ĐT), Giám đốc quốc gia SEA-PLM cho biết:
Giai đoạn giáo dục tiểu học, học sinh hình thành và phát triển các năng lực có giá trị, giúp ích cho các em trong thế giới thực, bao gồm: kỹ năng ứng phó về mặt xã hội và cảm xúc, hợp tác và phối hợp, giải quyết vấn đề. Những kỹ năng giá trị này có thể đảm bảo rằng học sinh đã sẵn sàng cho một thế giới mà các em có thể dễ dàng thích nghi, phát triển.
Trong hệ thống giáo dục quốc dân, giáo dục tiểu học giữ vai trò nền tảng; hình thành những năng lực cốt lõi ban đầu cho mỗi học sinh, đặc biệt là năng lực đọc hiểu, toán học và tư duy - những yếu tố quyết định khả năng học tập suốt đời và tham gia hiệu quả vào xã hội. Chất lượng giáo dục tiểu học không chỉ ảnh hưởng đến kết quả học tập ở các cấp học tiếp theo mà còn có ý nghĩa lâu dài đối với sự phát triển nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh của quốc gia.
Trong bối cảnh đó, Chương trình SEA-PLM mang lại giá trị hết sức thiết thực. Thông qua việc cung cấp các dữ liệu so sánh trong khu vực Đông Nam Á, chương trình giúp chúng ta có cái nhìn toàn diện, khách quan về mức độ đạt chuẩn của học sinh tiểu học, đồng thời nhận diện rõ hơn những khoảng cách về chất lượng, cơ hội học tập giữa các nhóm đối tượng.
Đây chính là dữ liệu khoa học quan trọng để đề xuất và triển khai các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, đồng thời bảo đảm tính công bằng - một trong những mục tiêu cốt lõi của hệ thống giáo dục hiện đại Việt Nam đang hướng tới. Kết quả SEA-PLM 2024 của khu vực đã lần lượt được Ban thư ký Chương trình và SEAMEO công bố tháng 12/2025 và tháng 3/2026.
“Tọa đàm được tổ chức với mục tiêu tập trung trao đổi, thảo luận và đóng góp ý kiến cho Dự thảo Báo cáo quốc gia SEA-PLM 2024, đặc biệt là các nội dung có ý nghĩa định hướng chính sách từ Bộ GD&ĐT, được tổ chức triển khai ở các địa phương và cơ sở giáo dục.
Chúng tôi kỳ vọng, với sự tham gia của các nhà khoa học, các chuyên gia giàu kinh nghiệm, các ý kiến đóng góp sẽ giúp hoàn thiện báo cáo theo hướng khoa học hơn, sát thực tiễn hơn và có giá trị ứng dụng cao hơn trong xây dựng các chính sách giáo dục tiểu học thời gian tới”, PGS.TS Phạm Quốc Khánh chia sẻ.
Đại diện nhóm xây dựng báo cáo giới thiệu chung về Dự thảo báo cáo quốc gia SEAPLM 2024, TS. Dương thị Thu Hương cho biết: SEA-PLM là chương trình đánh giá quy mô khu vực nhằm đo lường năng lực Toán học, Đọc hiểu và Viết của học sinh lớp 5 tại Đông Nam Á.
Chương trình SEA-PLM được Hiệp hội Bộ trưởng Giáo dục Đông Nam Á (SEAMEO) và UNICEF đã khởi xướng với hỗ trợ kỹ thuật của ACER (Australia) để đánh giá và giám sát việc tiếp thu kiến thức và kỹ năng của học sinh, từ đó nâng cao hơn nữa chất lượng giáo dục tiểu học ở Đông Nam Á. Chương trình triển khai theo chu kỳ 5 năm; trong đó, năm 2019 là chu kỳ đầu tiên và năm 2024 là chu kỳ thứ hai. Trong chu kỳ 2024, có 6 quốc gia tham gia đầy đủ gồm Việt Nam, Campuchia, Lào, Malaysia, Myanmar và Philippines.
3 lĩnh vực đánh giá năng lực của SEAPLM 2024 gồm: Toán học, Đọc hiểu và Viết. Cùng với đó là 4 phiếu hỏi dành cho học sinh, phụ huynh, giáo viên, nhà trường, tạo thành bộ dữ liệu đa nguồn, cho phép phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả học tập ở nhiều cấp.
Mẫu khảo sát SEA-PLM chu kỳ 2024 của Việt Nam được Ban thư ký SEAMEO lựa chọn ngẫu nhiên, khoa học, bao gồm: 5.980 học sinh lớp 5 (hoàn thành bài khảo sát và trả lời phiếu hỏi), 5.980 phụ huynh (trả lời phiếu hỏi), 1.074 giáo viên (trả lời phiếu hỏi) thuộc 152 trường (hiệu trưởng nhà trường trả lời phiếu hỏi) trên toàn quốc. Thiết kế đa nguồn kỳ khảo sát cho phép kiểm tra chéo thông tin và phân tích tương tác giữa các cấp độ theo chuẩn ILSA quốc tế.
Kết quả SEA-PLM 2024 cho thấy, Việt Nam đứng đầu cả sáu nước ở cả Toán và Đọc hiểu - vượt nước thứ hai khoảng 25 điểm Toán và 10 điểm Đọc. Điểm trung bình Toán đạt 334,6 với 95,4% học sinh đạt ngưỡng năng lực tối thiểu. Điểm trung bình Đọc đạt 323,5 với 85,5% học sinh đạt ngưỡng năng lực tối thiểu. So với trung bình khu vực, tỷ lệ này của Việt Nam cao hơn lần lượt khoảng 28,4% ở lĩnh vực Toán học và 32,5% ở Đọc hiểu.
Bên cạnh đó, Việt Nam còn có nhiều học sinh đạt mức thành thạo cao. Cụ thể, ở lĩnh vực Toán học, có 88,4% học sinh đạt từ Bậc 6 trở lên, còn ở Đọc hiểu là 66,1%. Đặc biệt, có tới 64,9% học sinh đạt đồng thời mức cao (Bậc 6+) ở cả hai lĩnh vực này - tỷ lệ cao nhất trong số sáu quốc gia tham gia khảo sát.
Ở lĩnh vực Viết, Việt Nam đạt điểm trung bình 471, xếp thứ 2 sau Malaysia; tỷ lệ học sinh ở mức thấp nhất (Bậc 1) chỉ chiếm 3,3%, thấp hơn đáng kể so với mặt bằng chung của khu vực.
Ngoài kết quả tích cực, báo cáo cũng chỉ ra hai khoảng cách cần quan tâm. Trước hết, vẫn còn 14,5% học sinh lớp 5 chưa đạt ngưỡng năng lực tối thiểu về Đọc hiểu (dưới mức 5 của SEA-PLM - học sinh có thể kết nối thông tin để hiểu các ý tưởng chính của văn bản). Tỷ lệ này cao hơn khoảng ba lần so với tỷ lệ chưa đạt ở môn Toán là 4,6% (dưới mức 5 của SEA-PLM - học sinh có thể giải các bài toán số học thành thạo).
Thứ hai, so với chu kỳ 2019, kết quả học tập ghi nhận mức giảm, với điểm trung bình Toán giảm 6,8 điểm và Đọc giảm khoảng 13 điểm. Đồng thời, phân bố bậc thành thạo trải rộng hơn, dấu hiệu phân hoá lớn hơn trong lứa học sinh đã trải qua đại dịch Covid-19 ở giai đoạn nền tảng. Học sinh rất tốt ở các nhiệm vụ cơ bản, nhưng còn hạn chế hơn ở các nhiệm vụ tư duy bậc cao.
Phân tích về công bằng giáo dục cho thấy điều kiện kinh tế - xã hội (SES) là yếu tố có ảnh hưởng mạnh nhất đến kết quả học tập. Các yếu tố liên quan như trình độ học vấn của cha mẹ, ngôn ngữ sử dụng trong gia đình và địa bàn cư trú cũng có tác động đáng kể, trong khi yếu tố giới tính có ảnh hưởng không đáng kể.
Kết quả đồng thời cho thấy sự khác biệt giữa các nhóm học sinh theo khu vực và điều kiện, trong đó các nhóm có điều kiện bất lợi có xu hướng đạt kết quả thấp hơn.
Đáng chú ý, việc tham gia giáo dục mầm non mang lại lợi ích rõ rệt, đặc biệt đối với nhóm học sinh có điều kiện kinh tế thấp, góp phần bù đắp bất lợi về xuất phát điểm.
Trên cơ sở đó, dự thảo báo cáo đề xuất 5 nhóm chính sách ưu tiên, gồm: củng cố nền tảng học tập 3 lĩnh vực; đầu tư sớm và nhắm đích; củng cố năng lực giáo viên; ưu tiên thu hẹp khoảng cách số, thí điểm có đánh giá chỉ số trường; năng lực ứng phó và theo dõi công bằng.
Tại tọa đàm, các ý kiến tập trung thảo luận và góp ý hoàn thiện dự thảo báo cáo, xoay quanh các nội dung chính như: cấu trúc và mạch logic của báo cáo; kỷ luật diễn giải theo ba mức bằng chứng; năm nhóm ưu tiên chính sách; tính khả thi của các kiến nghị; và thông điệp truyền thông.
Ghi nhận tính công phu, cơ sở dữ liệu lớn và cách tiếp cận khoa học của dự thảo báo cáo, ý kiến từ chuyên gia, đại diện các Sở GD&ĐT, cơ sở giáo dục đại học nhấn mạnh đây là công cụ quan trọng để phân tích, đối sánh và cải thiện chất lượng giáo dục.
Nhiều ý kiến đề nghị cần làm rõ bối cảnh khảo sát, tăng tính chuẩn hóa và phát triển hệ thống báo cáo theo nhiều tầng (khu vực, quốc gia, tỉnh/thành) để phục vụ quản trị giáo dục hiệu quả hơn. Đồng thời, cần gắn kết chặt chẽ kết quả nghiên cứu với chính sách, chuyển đổi số và hệ thống giám sát giáo dục, làm rõ vai trò của chính quyền địa phương trong triển khai thực hiện.
Một số đại biểu đến từ trường sư phạm đề xuất sử dụng kết quả SEA-PLM để rà soát chương trình đào tạo giáo viên, nâng cao năng lực đánh giá học sinh và dạy học phân hóa, qua đó tăng tính ứng dụng thực tiễn của báo cáo trong đổi mới giáo dục…
Đánh giá cao nỗ lực và kết quả của Việt Nam tại SEA-PLM 2024, đại diện UNICEF Việt Nam nhấn mạnh hai vấn đề trọng tâm: công bằng trong giáo dục và bảo tồn tiếng mẹ đẻ cho học sinh dân tộc thiểu số. UNICEF đề xuất mở rộng áp dụng giáo dục song ngữ dựa trên tiếng mẹ đẻ cho tất cả học sinh dân tộc thiểu số thay vì chỉ nhóm khó khăn đặc biệt; tăng cường đầu tư nâng cao năng lực giáo viên và xem xét sử dụng giáo viên người dân tộc thiểu số tại địa phương…
Nhận định báo cáo SEA-PLM là nguồn dữ liệu khách quan, chất lượng, có thể sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau, ông Phạm Tuấn Anh, Phó Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục góp ý: báo cáo cần được nâng cao hơn nữa ở cấp độ diễn giải và chuyển hóa dữ liệu thành ngôn ngữ chính sách cụ thể, dễ tiếp cận, có khả năng áp dụng thực tiễn.
Đồng thời, cần phân tách khuyến nghị theo các cấp độ chính sách, gồm: cấp độ vĩ mô liên quan đến kinh tế - văn hóa - xã hội; cấp độ chính sách giáo dục. Trong chính sách giáo dục cần tiếp tục phân tách theo các thành tố của hệ thống như người học, giáo viên, nhà quản lý giáo dục và các chủ thể liên quan. Cách tiếp cận này giúp các khuyến nghị từ dữ liệu nghiên cứu trở nên rõ ràng hơn, có cấu trúc hơn và thuận lợi hơn cho việc chuyển hóa thành chính sách, kế hoạch hành động.
Trao đổi lại các ý kiến phát biểu, ông Phạm Quốc Khánh khẳng định, báo cáo SEA-PLM không nhằm mục tiêu xếp hạng mà hướng tới đối sánh và cung cấp bằng chứng phục vụ cải tiến chính sách giáo dục. Ông nhấn mạnh định hướng phát triển hệ thống báo cáo khu vực, quốc gia và cấp tỉnh nhằm tăng cường hiệu quả quản trị dựa trên dữ liệu.
Các kết quả nghiên cứu sẽ được tích hợp với các khảo sát quốc tế khác như PISA, TALIS và khảo sát diện rộng quốc gia để phục vụ mục tiêu phát triển bền vững, hướng tới một hệ thống giám sát giáo dục quốc gia và địa phương toàn diện, làm cơ sở cho việc hoạch định chính sách giáo dục đến năm 2030.
Ông Phạm Quốc Khánh yêu cầu nhóm xây dựng báo cáo tiếp thu đầy đủ các ý kiến góp ý để hoàn thiện báo cáo quốc gia trong thời gian sớm nhất, phục vụ công tác tham vấn chính sách của Bộ GD&ĐT.
