Không để học sinh yếu thế nào đứng ngoài mái nhà chung

Nâng niu mọi tổn thương

Nhiều năm đứng trên bục giảng, cô Nguyễn Thị Ngọc Hằng (giảng dạy tại Trường Tiểu học Phúc Đồng, phường Phúc Lợi, Hà Nội) hiểu rõ trách nhiệm của một nhà giáo không đơn thuần là truyền tải kiến thức. Quan trọng hơn, cần trao đi tình yêu thương, sự thấu cảm để mỗi học trò tin vào bản thân và phát huy tối đa tiềm năng vốn có. Trong đó, cô đặc biệt quan tâm tới nhóm học sinh yếu thế, do gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống nên thường tự ti, khép mình, khó mở lòng và khó hòa nhập.

Theo cô Hằng chia sẻ, mỗi học sinh sẽ có hoàn cảnh, quá trình trưởng thành riêng đòi hỏi thầy cô phải nắm bắt thông tin và tìm ra cách ứng xử linh hoạt. Đặc biệt, cô nhấn mạnh đối tượng học sinh yếu thế cũng bao gồm nhiều nhóm khác nhau nên cần sự quan tâm sát sao để đánh giá chính xác tình trạng, cung cấp sự hỗ trợ kịp thời và phù hợp nhất cho các em.

Cụ thể, các em khuyết tật vận động hoặc thiệt thòi về tình cảm như sống trong gia đình đơn thân, hoàn cảnh mồ côi thuộc nhóm có khả năng nhận thức hoàn toàn bình thường. Vì vậy, cô Hằng luôn chú ý điều hòa cách giảng giải kiến thức sao cho các em bám sát được tiến độ học tập chung của cả lớp. Đồng thời, hạn chế tối đa việc đề cập hay yêu cầu học sinh chia sẻ công khai về tình trạng khó khăn mà các em đang phải đối mặt.

“Một học trò chịu biến cố mất bố, mẹ bỏ đi có thể cảm thấy rất lúng túng, tủi thân trước một bài tập về tình cảm gia đình. Không nên giữ cách dạy, kiểm tra quá cứng nhắc vì vô tình khoét sâu nỗi đau, buộc học sinh đối diện với sự bất hạnh mà các em không mong muốn. Thay vào đó tôi mượn những câu chuyện ngoài lề để chia sẻ. Như vậy, những học sinh khác cũng hiểu và không đem hoàn cảnh của bạn bè ra để trêu chọc”, cô Hằng cho hay.

Bên cạnh đó, đối với nhóm học sinh đã có hồ sơ học hoà nhập chính thức, cô lựa chọn không yêu cầu cao về kết quả học mà đánh giá theo tiêu chuẩn riêng dựa trên hồ sơ và quá trình rèn luyện thực tế tại trường lớp. Đối với cô giáo Nguyễn Thị Ngọc Hằng, mọi tiến bộ của học trò dù là nhỏ nhất nhưng đều xứng đáng được ghi nhận và khích lệ, góp phần tiếp thêm động lực để các em tự tin phát triển.

Mặt khác, đối với nhóm học sinh chưa có đủ điều kiện thăm khám sức khỏe, lập hồ sơ học hòa nhập cũng không thể giữ lối đánh giá chung chung. Vì vậy, cô quan tâm theo dõi liên tục, phát hiện những bất cập về mặt nhận thức mà các em gặp phải và chủ động kết nối với gia đình. Trên cơ sở đó, thống nhất mức độ đánh giá (thường ở mức trên trung bình) và lưu ý phụ huynh không đặt gánh nặng vượt quá năng lực, dễ làm nảy sinh khoảng cách giữa học sinh và trường lớp.

Gieo mầm bao dung

Trong số những học sinh đã giảng dạy tại Trường Tiểu học Phúc Đồng, cô Hằng ấn tượng với với cậu học trò không may dính tật nguyền ở đôi chân. Em chuyển từ quê lên Hà Nội vào năm học lớp 3.

Hạn chế về thể chất, áp lực thay đổi môi trường sinh hoạt, lại lớn hơn bạn bè cùng lớp 1 tuổi nên quá trình làm quen với tập thể mới khiến em không khỏi chật vật. Áp lực nhất là khi đối diện với những ánh mắt tò mò, cái nhìn chằm chằm cùng vô số câu hỏi khiến em chỉ biết cúi đầu né tránh: “Sao chân bạn lại thế kia?”, “Sao bạn không ra chơi với chúng mình?”, “Bạn lớn vậy mà vẫn học lớp 3”,...

Nhận diện rõ nguy cơ tổn thương đối với học sinh nhưng cô Hằng không vội vàng phủ nhận cách quan tâm của trẻ nhỏ hay can thiệp bằng quy tắc. Bởi lẽ, cô hiểu rằng đồng cảm, tôn trọng không đến từ sự ép buộc mà phải được nuôi dưỡng bằng sự thấu hiểu.

Cô đã dành thời gian trò chuyện với các em về hoàn cảnh của người bạn, giải thích rằng khiếm khuyết là điều không ai mong muốn. Cùng với đó, gợi ý cách mở lời hỏi han phù hợp, khuyến khích các em tiếp tục làm quen và tự sửa cách ứng xử với bạn mới sao cho tinh tế.

“Hiếu kỳ là phản ứng rất bình thường của trẻ em khi thấy một người khác với số đông xung quanh. Vì nhận thức chưa đầy đủ, các em không nhận ra bản thân quan tâm chưa đúng cách, sơ ý khiến bạn bè thấy chạnh lòng. Vì vậy cần phải uốn nắn nhẹ nhàng, càng sớm càng dễ tiếp thu.

Ngoài ra, học sinh yếu thế là nhóm đặc biệt nhạy cảm, dễ tổn thương nên tôi cố gắng động viên, giúp các em biết bản thân nhận được sự đón nhận, quan tâm thay vì sự hoài nghi, đánh giá để dũng cảm mở lòng”, cô Nguyễn Thị Ngọc Hằng phân tích.

Sau khoảng thời gian kiên nhẫn giải thích, cô Hằng đã khiến học sinh trong lớp dần thay đổi lối ứng xử. Các em chủ động hỗ trợ bạn mới di chuyển, kêu gọi tham gia

các hoạt động tập thể và hòa nhập. Khi người thầy sẵn sàng đứng ra đảm nhận vai trò cầu nối với lòng bao dung, rào cản phân biệt sẽ bị đẩy lùi và trường học sẽ không chỉ là nơi tiếp nhận kiến thức mà còn là nơi học trò được đón nhận yêu thương.

Tạo tâm lý an tâm cho trò

Không chỉ chú trọng vào xây dựng môi trường học chất lượng, Trường TH Phúc Đồng (phường Phúc Lợi, Hà Nội) còn quan tâm đến xây dựng trường học thân thiện, hạnh phúc để học sinh đến trường có tâm lý thoải mái, là ngôi nhà thứ hai có thể chia sẻ, trải lòng những khó khăn đặc biệt là những học sinh mồ côi, khuyết tật, học sinh có hoàn cảnh khó khăn, học hoà nhập… Năm học 2026 -2027, trường 26 học sinh có các hoàn cảnh như: khó khăn về điều kiện sống, mồ côi bố mẹ, khuyết tật; học hoà nhập…

Bà Phan Thị Xuân Thu - Hiệu trưởng nhà trường cho biết: “Đối với những học sinh này, chúng tôi đặc biệt quan tâm đến việc học, tâm lý của học trò để các em yên tâm học tập. Bên cạnh đó, lưu ý với giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn tạo điều kiện sát sao với các em để hiểu hơn và có những thay đổi tâm lý, khó khăn kịp thời nắm bắt để phối hợp với ban phụ huynh cũng như gia đình để đồng hành với các em; không để các em cảm thấy lạc lõng, cô đơn hay cảm thấy bị kỳ thị với hoàn cảnh của mình”.

Bên cạnh đó, Trường Tiểu học Phúc Đồng còn kêu gọi các nhà hảo tâm, cán bộ, giáo viên, nhân viên, phụ huynh cùng chung tay vào ủng hộ để hỗ trợ cho nhóm học sinh này.

“Năm học này, chúng tôi huy động được hơn 128 triệu đồng từ mạnh thường quân, phụ huynh học sinh và 10 triệu đồng từ cán bộ, giáo viên, nhân viên nhà trường để ủng hộ tới 26 gia đình. Theo đó, các phần quà sẽ được nhà trường phối hợp với Ban đại diện PHHS nhà trường và các lớp trực tiếp trao đến tay cho gia đình các em”, bà Xuân Thu cũng cho biết và nói thêm, riêng đối với nhóm học sinh mồ côi, học sinh học hoà nhập nhà trường đặc biệt quan tâm đến việc học, lưu ý giáo viên chủ nhiệm hỗ trợ, kèm cặp ngoài giờ để các em theo kịp với chương trình học.