Lớp học Lịch sử phi truyền thống của thầy Nam

Cuốn sách có nhan đề “Chuyện với Thanh – Lời kể mới về ánh sáng”, sách do NXB Hội nhà văn phát hành tháng 4.2026. Cuốn sách là cuộc đối thoại vô cùng thú vị của ông với học trò về lịch sử Việt Nam, trong cách tiếp cận lịch sử như một sân khấu, và nhân vật chính trong sân khấu lịch sử ấy là Hồ Chí Minh.

Người hâm mộ Hồ Chí Minh suốt đời

Buổi ra mắt sách vào sáng 25/4 tại hội trường NXB Hội nhà văn khá độc lạ. Đó là bởi phong cách tự nhiên rất riêng của Nguyễn Thành Nam. Đối tượng tham dự đa số là sinh viên và những bạn trẻ mới tốt nghiệp đại học. Mọi người được phát một tờ giấy có in lời bài hát “Biết ơn cụ Hồ Chí Minh” sáng tác bởi nhạc sĩ Lưu Bách Thụ. Sau đó chính Nguyễn Thành Nam "cầm càng" để khán giả cùng hát vang bài hát này. Bản thân tôi, từng nghe bài hát trên sóng phát thanh, truyền hình nhiều lần, nhưng đây là lần đầu tiên tôi cất giọng hòa cùng mọi người hát bài đó. Tôi cảm nhận rõ dường như máu chảy nhanh hơn trong huyết quản, dường như một niềm tin mới lạ lùng đang lan truyền từ người này sang người kia, rằng chúng ta cần cùng nhau chứng tỏ sức mạnh Việt Nam, lý tưởng Việt Nam.

Sau màn cùng hát khởi động đầy cảm xúc đó, Nguyễn Thành Nam giải thích rằng, cách nay 40 năm, khi ông đang học cấp 3, có người dạy ông bài hát này, ông thích quá nên dạy lại cho các bạn trong lớp cùng hát. Và bài hát đã đi theo ông cùng bạn hữu của mình đến tận bây giờ, mỗi khi họ gặp nhau hoặc gặp thử thách lớn. Có thể thấy rõ Nguyễn Thành Nam là một “fan cuồng” Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ông làm việc, giảng dạy, kinh doanh, sống với niềm tin đến ám ảnh vào triết lý Hồ Chí Minh. Trong mọi suy nghĩ, hành động, quyết định của mình, từ nhỏ tới lớn, đều theo tư tưởng, phương thức của Hồ Chí Minh.

Nguyễn Thành Nam nhớ lại, thời năm 2002, khi ông phụ trách FPT Software, sang Mỹ tìm khách hàng nhưng thất bại. Ông tình cờ tìm thấy cuốn sách Hồ Chí Minh – một cuộc đời (Ho Chi Minh A Life) của tác giả - nhà sử học Mỹ William Duiker. Ông nhận thấy có quá nhiều bài học trong cuốn sách ấy. Hơn nữa, nhiều bài học còn có thể áp dụng cho những thách thức của đời sống hôm nay. Tác giả dù viết cuốn sách bằng tiếng Anh, nhưng tâm nguyện là dành cho độc giả Việt Nam. Điều đặc biệt là nhà sử học này đam mê nhân vật Hồ Chí Minh, đã dành 3 thập niên nghiên cứu để viết nên cuốn sách. Tới nỗi, vợ ông đã chấp nhận Hồ Chí Minh là một thành viên gia đình mình, bởi chồng bà mỗi khi mở miệng trò chuyện thì chỉ nhắc đến Hồ Chí Minh.

Dạy sử theo cách phi truyền thống

Năm 2020, Nguyễn Thành Nam được mời làm giảng viên môn Tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Vin University. Chủ tịch nhà trường đưa ra 2 yêu cầu với ông: Làm sao để sinh viên không bỏ về giữa giờ học; Làm sao để học xong, sinh viên yêu nước hơn. Để đáp ứng 2 yêu cầu đó, Nguyễn Thành Nam đã dày công soạn lên kịch bản giảng dạy chưa từng có. Sinh viên sẽ là người đặt câu hỏi “Tại sao”, và chính sinh viên đưa ra câu trả lời, còn thầy chỉ làm trọng tài. Lớp học được chia làm hai đội, đội ra câu hỏi, đội trả lời. Các em được kích thích tự tìm hiểu vấn đề, tự giải quyết vấn đề và tranh luận hăng hái. Trong quá trình giảng dạy một cách phi truyền thống như thế, thầy giáo Nguyễn Thành Nam đã có được nguồn cảm hứng để viết nên cuốn sách “Chuyện với Thanh – Lời kể mới về ánh sáng”.

Nhân vật “Thanh” chính là một cô sinh viên có thật, trong buổi ra mắt sách đã xuất hiện như một diễn giả, mang lại sự tươi mới, khác biệt và chân thực cho sự kiện. Thanh kể lại, rằng buổi đầu tiên em tới lớp của thầy Nam, mở cửa vào, em thấy có Giáo sư Cù Trọng Xoay (Đinh Tiến Dũng) trong đó, em nghĩ mình nhầm và định đi ra. Bởi Giáo sư Cù Trọng Xoay là một người nổi tiếng trên truyền hình, thường dẫn dắt những chương trình giải trí liên quan văn hóa – xã hội. Nhưng sau đó khi giáo viên nói đây đúng là lớp học sử của em, thì em suy đoán rằng có lẽ thầy Nam cho chúng em học sử theo cách hoàn toàn khác. Em từng được nghe về tư duy "nghĩ ngược lại" và khả năng dùng sự hài hước để truyền tải những thông điệp sâu sắc của Thầy. Quả nhiên, trước một format học mới, khi sinh viên là người ra câu hỏi “Tại sao” và chính sinh viên trả lời, ban đầu các bạn trong lớp nhắc nhau đừng hỏi khó, nhưng sau đó tính đối kháng tăng lên, tính toán hơn thua từng điểm một, và cuối buổi thì đội này nhìn đội kia như “kẻ thù”. Lớp học sử của thầy Nam thường kéo dài quá giờ quy định ít nhất 30 phút, có lúc bảo vệ phải dập cầu chì tắt điện để sinh viên kết thúc tranh luận và ra về…

Bài học sử vốn bị coi là buồn ngủ, đã trở nên sôi động như thế đó. Không phải là thầy hỏi để các em vắt óc trả lời chống chế, mà các em đặt câu hỏi mắt thấy tai nghe nhưng chưa hiểu. Ví dụ Thanh hỏi: “Thưa Thầy, năm 1879, chính quyền Pháp đưa chữ quốc ngữ vào ngành Giáo dục, nếu chỉ để thuận tiện cho họ khỏi phải nghiên cứu tiếng Hán Nôm khó hiểu, tại sao người Pháp không phổ cập chữ Pháp luôn cho xong ạ?”

Để giải bài toán cuộc đời mình

Thanh cũng là đại diện cho lớp trẻ hôm nay, với những câu hỏi chân thực luôn nở ra như nấm trong đầu họ, nhưng không phải lúc nào họ cũng có cơ hội để cất lên câu hỏi, và càng hiếm có cơ hội được trả lời một cách thỏa đáng. Hoặc cũng có thể nói là những câu trả lời mang tính thức tỉnh. Trong lớp học lịch sử của thầy Nam, những câu hỏi “Tại sao” mà các em đặt ra, chính thức xóa đi cơn buồn ngủ của lịch sử, cũng như của chính lớp trẻ. Lời giải đáp, hoặc phản biện giải đáp của các em đều có thể chưa thỏa đáng, nhưng quan trọng, và hơn hết, đó là sự dẫn dắt của người Thầy, tác giả cuốn sách, hướng các em tới một mục tiêu chung: là thấu hiểu, và yêu nước, thương nòi… hoặc ít nhất cũng giải được bài toán, tìm ra ý nghĩa cho cuộc đời mình.

Và điều ý nghĩa nhất mà nhân vật “Thanh” trong sách và đời thực đúc rút ra từ Chủ tịch Hồ Chí Minh, đó là Người tuy vĩ đại, nhưng hết sức giản dị, và luôn thực tế. Người không phải là vị thánh, chỉ là một con người, phải đối diện với biết bao khó khăn, phải cân nhắc để ra được quyết định phù hợp nhất, quyết định cho mình đã khó, cho cộng đồng, cho dân tộc càng khó hơn. Liên hệ bài toán cuộc đời mình, Thanh và các bạn trẻ sẽ soi vào từng quyết định, từng chi tiết, từng quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh để lọc ra ánh sáng. Như vậy, người hướng dẫn, người thầy Nguyễn Thành Nam đã thành công khi truyền được niềm đam mê vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong sự nghiệp và đời sống tới các học trò của mình, cũng như các độc giả được đọc cuốn sách “Chuyện với Thanh – Lời kể mới về ánh sáng”. Với cách dạy sử phi truyền thống của mình, Nguyễn Thành Nam chứng minh rằng, lịch sử không đóng khung chết, không là bài giảng cũ kỹ buồn ngủ với những con số cố định, mà lịch sử vẫn đang chuyển động, can dự vào đời sống chúng ta hôm nay, mỗi chúng ta có quyền nhìn nhận, giải nghĩa lịch sử theo góc nhìn của mình, để rút ra một kết luận cho chính mình.

TS. Nguyễn Thành Nam (sinh năm 1961) là một trí thức, doanh nhân công nghệ và nhà giáo có tầm ảnh hưởng lớn tại Việt Nam. Ông là một trong 13 thành viên sáng lập Tập đoàn FPT, từng giữ chức Tổng Giám đốc FPT và FPT Software. Với tư duy giáo dục khai phóng, ông sáng lập Đại học trực tuyến FUNiX và hiện là Phó Chủ tịch Hội đồng trường Đại học FPT. Ông nổi tiếng với phong cách sống giản dị, tư duy phản biện sắc bén và tâm huyết truyền lửa lòng yêu nước, tư tưởng Hồ Chí Minh cho thế hệ trẻ.