Nước mắt trùng phùng ngày anh về đất mẹ!

Hành trình gần 60 năm tìm người thầy đã ngã xuống

Cuối tháng 4/2026, Nghĩa trang Liệt sĩ xã Cẩm Xuyên đón thêm một người con của quê hương trở về trong vòng tay đất mẹ. Đó là liệt sĩ, nhà giáo Nguyễn Trường Bùi, người đã gác lại bục giảng, khoác ba lô lên đường bảo vệ Tổ quốc và anh dũng hy sinh trong Chiến dịch Tết Mậu Thân năm 1968.

Ngày linh cữu người thầy được đưa về quê hương cũng là ngày nước mắt của nhiều thế hệ trong gia đình không còn chỉ là nỗi nhớ, mà là những giọt nước mắt của cuộc đoàn viên sau gần sáu thập kỷ đằng đẵng.

Sinh ngày 16/10/1941, tại xã Cẩm Trung, huyện Cẩm Xuyên (nay là xã Cẩm Xuyên), Nguyễn Trường Bùi lớn lên trong một gia đình nông dân giàu truyền thống yêu nước.

Sau khi tốt nghiệp lớp đào tạo giáo viên trung học cơ sở tại thị xã Hà Tĩnh, từ năm 1961 đến năm 1967, ông giảng dạy tại các trường ở huyện Kỳ Anh cũ. Là người thầy tận tụy, trách nhiệm, ông luôn được đồng nghiệp quý trọng, học sinh yêu mến.

Tháng 2/1964, khi đang công tác tại Trường THCS Kỳ Tiến, ông vinh dự được đứng trong hàng ngũ của Đảng. Ba năm sau, hưởng ứng lệnh tổng động viên của Đảng và Nhà nước, người Đảng viên, nhà giáo trẻ tình nguyện nhập ngũ vào đơn vị C20, E16.

Trong những ngày đầu Xuân Mậu Thân 1968, ông cùng đồng đội tham gia chiến đấu tại Sài Gòn. Ngày 1/2/1968, ở tuổi 26, nhà giáo Nguyễn Trường Bùi đã anh dũng hy sinh giữa trận chiến ác liệt, để lại phía sau bục giảng còn dang dở, người mẹ già mòn mỏi ngóng con và những người em mang theo nỗi đau đáu suốt cuộc đời.

Điều day dứt nhất đối với gia đình không chỉ là sự mất mát, mà là suốt hàng chục năm không biết người thân đang nằm lại nơi đâu.

Theo ông Nguyễn Trường Chí, con trai ông Nguyễn Trường Biều (em trai liệt sĩ Nguyễn Trường Bùi), giấy báo tử trước đây chỉ ghi liệt sĩ hy sinh tại chiến trường phía Nam, không có địa điểm cụ thể. Chính vì vậy, gia đình đã nhiều lần lặn lội tìm kiếm ở nhiều địa phương nhưng đều không có kết quả.

"Gia đình đi tìm hơn nửa thế kỷ mà vẫn không có manh mối. Bà nội tôi lúc sinh thời luôn đau đáu mong một ngày đón được con trai về quê, nhưng bà không kịp chờ đến ngày ấy", ông Chí nghẹn ngào.

Điều kỳ diệu đến từ một cơ duyên rất đặc biệt. Một người em họ của liệt sĩ Nguyễn Trường Bùi là Nguyễn Trường Chức hy sinh ở Campuchia khi làm nhiệm vụ quốc tế được đưa về an táng tại TPHCM. Trong một lần vào thắp hương cho chồng, người vợ của liệt sĩ này đi quanh khu vực nghĩa trang thì bất ngờ nhìn thấy ngôi mộ mang tên Nguyễn Trường Bùi. Phát hiện ấy đã mở ra tia hy vọng sau gần 60 năm mòn mỏi.

Gia đình lập tức vào TPHCM, phối hợp với các cơ quan chức năng đối chiếu hồ sơ, xác minh thông tin, thực hiện các thủ tục cần thiết. Sau nhiều lần kiểm chứng, các giấy tờ đều trùng khớp, xác định đúng phần mộ của liệt sĩ, nhà giáo Nguyễn Trường Bùi.

Ước nguyện đau đáu của nhiều thế hệ trong gia đình cuối cùng cũng trở thành hiện thực.

Người em khép lại nỗi chờ đợi những ngày cuối đời

Trong những người mong ngày anh trai trở về nhất có lẽ là ông Nguyễn Trường Biều. Hơn 80 tuổi, người thầy giáo nghỉ hưu vẫn luôn mang trong lòng ký ức về người anh cả đã rời quê hương khi tuổi đời còn rất trẻ. Suốt nhiều năm, ông kiên trì lần tìm từng manh mối, gặp gỡ đồng đội cũ, dò hỏi thông tin với hy vọng có thể thực hiện tâm nguyện của người mẹ trước lúc nhắm mắt.

Ngày đón hài cốt liệt sĩ Nguyễn Trường Bùi về quê hương, ông Biều lặng người trước linh cữu người anh. Những giọt nước mắt của người em cứ lặng lẽ rơi.

Đó không chỉ là niềm vui của một cuộc đoàn tụ sau gần 6 thập kỷ chia xa, mà còn là sự giải tỏa cho nỗi khắc khoải đeo đẳng suốt cuộc đời. "Bố tôi nói, ước nguyện cuối đời là đưa được người anh trở về. Nay anh về rồi, cũng đã mãn nguyện nỗi chờ đợi hơn nửa thế kỷ. Khi lâm chung, ông ra đi rất thanh thản...", ông Nguyễn Trường Chí xúc động kể.

Chỉ vài tháng sau ngày đón anh trai về với đất mẹ, ông Nguyễn Trường Biều cũng trút hơi thở cuối cùng. Người em đã kịp hoàn thành lời hứa với mẹ, với gia đình và với chính bản thân mình trước khi nhắm mắt.

Hành trình trở về của liệt sĩ Nguyễn Trường Bùi cũng có sự đồng hành, hỗ trợ của Sở Nội vụ Hà Tĩnh, các cơ quan chức năng TPHCM, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Hà Tĩnh cùng chính quyền, các tổ chức đoàn thể địa phương trong việc xác minh hồ sơ, hoàn thiện thủ tục và tổ chức đưa hài cốt liệt sĩ về quê hương.

"Gia đình chúng tôi vô cùng biết ơn sự giúp đỡ của các cơ quan, đơn vị. Đặc biệt là sự quan tâm của Đảng và Nhà nước để những nỗi đau dai dẳng sau chiến tranh từng bước được khép lại", ông Chí chia sẻ.

Ông Nguyễn Trường Chí cho biết, việc đón được liệt sĩ Nguyễn Trường Bùi trở về quê hương không chỉ là niềm vui riêng của gia đình mà còn là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt đối với cả dòng họ.

"Dòng họ chúng tôi có 8 liệt sĩ đã hy sinh trong các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc. Đến nay, tất cả các liệt sĩ đều đã được quy tập, đưa về an táng tại quê nhà. Đây không chỉ là đạo lý, trách nhiệm của con cháu đối với những người đã ngã xuống mà còn là sự trọn vẹn về mặt tâm linh, giúp các thế hệ trong gia đình được thanh thản, yên lòng", ông Chí chia sẻ.

Theo ông Chí, việc tìm được phần mộ và đưa các liệt sĩ trở về còn là lời nhắc nhở thiêng liêng đối với con cháu hôm nay về những hy sinh to lớn của thế hệ cha ông. Mỗi lần thắp nén hương trước phần mộ các liệt sĩ, con cháu trong dòng họ càng thêm tự hào, biết ơn những người đã hiến dâng tuổi xuân cho độc lập, tự do của dân tộc.

"Chúng tôi luôn nhắc nhở con cháu phải sống có trách nhiệm, sống tử tế và có ích cho xã hội để xứng đáng với sự hy sinh của các thế hệ đi trước. Đó cũng là cách thiết thực nhất để tiếp nối truyền thống cách mạng của gia đình và quê hương", ông Chí nói.

Gần 60 năm sau ngày hy sinh, nhà giáo Nguyễn Trường Bùi cuối cùng cũng đã được trở về nơi mình sinh ra. Ngày đoàn tụ ấy người mẹ đã không còn. Người em trai cũng chỉ kịp nhìn anh trở về rồi thanh thản nhắm mắt.

Nhưng có lẽ, ở một nơi nào đó, những giọt nước mắt của ngày trùng phùng đã xoa dịu phần nào nỗi đau mà chiến tranh để lại. Đó không chỉ là cuộc trở về của một người lính, một người thầy, mà còn là sự trở về của ký ức, của nghĩa tình và của đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" chưa bao giờ vơi cạn trong lòng người Việt.

Theo ông Nguyễn Hữu Doãn, Phó Chủ tịch Hội Cựu giáo chức Hà Tĩnh, việc tìm thấy và đưa liệt sĩ, nhà giáo Nguyễn Trường Bùi trở về quê hương không chỉ là niềm an ủi đối với gia đình mà còn là niềm vui chung của những người làm giáo dục trong tỉnh.

"Đây là minh chứng cho thấy dù chiến tranh đã lùi xa nhưng công tác tri ân, tìm kiếm các liệt sĩ vẫn luôn được Đảng, Nhà nước và các cấp, ngành quan tâm. Mỗi nhà giáo liệt sĩ được trở về là thêm một gia đình vơi đi nỗi đau, thêm một món nợ nghĩa tình được thực hiện", ông Doãn nói.