Gửi bình luận
Những ngành có điểm chuẩn cao nhất có thực sự phản ánh xu hướng nghề nghiệp và nhu cầu nhân lực trong những năm tới, hay chỉ cho thấy kỳ vọng của người học tại thời điểm tuyển sinh.
Điểm chuẩn đại học năm 2026 đang được nhìn nhận như một tín hiệu về sự thay đổi trong lựa chọn ngành học của thí sinh. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, điểm chuẩn cao chưa thể đồng nghĩa với nhu cầu nhân lực lớn trong tương lai.
2 bài học quan trọng trong tuyển sinh
Chia sẻ về vấn đề này, TS Nguyễn Đức Nghĩa, nguyên Phó Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM, cho rằng do các trường sử dụng nhiều thang điểm và tiêu chí quy đổi khác nhau, việc so sánh trực tiếp điểm chuẩn giữa các trường không có nhiều cơ sở. Tuy nhiên, xét về mức độ cạnh tranh và phân lớp điểm trúng tuyển, có thể nhận diện một số xu hướng nổi bật của mùa tuyển sinh năm nay.
Tân sinh viên nhập học tại Trường Đại học Công Thương TPHCM năm 2026 (Ảnh: C.T).
Cụ thể, khoa học sức khỏe và sư phạm tiếp tục nằm trong nhóm có điểm trúng tuyển cao. Đây là những nhóm ngành gắn với cơ chế đảm bảo chất lượng đầu vào do Bộ GD&ĐT quy định, yêu cầu cao về năng lực học thuật. Đáng chú ý, nhóm ngành sư phạm tiếp tục duy trì đà tăng sức hút trong những năm gần đây, với nhiều ngành có điểm chuẩn tiệm cận mức tối đa. Theo TS Nghĩa, chính sách hỗ trợ sinh hoạt phí, miễn học phí cùng việc giao chỉ tiêu đào tạo theo nhu cầu thực tế của địa phương là những yếu tố góp phần tạo sức hút đối với thí sinh giỏi.
Một điểm đáng chú ý khác là sự bứt phá của nhóm STEM, đặc biệt các ngành gắn với công nghệ mũi nhọn, như Trí tuệ nhân tạo, Khoa học dữ liệu, Thiết kế vi mạch, Bán dẫn, An toàn thông tin và An ninh mạng. Trong đó một số ngành đạt mức điểm rất cao, kể cả những ngành mới mở ở một số trường. Theo TS Nghĩa, diễn biến này thể hiện sức thu hút của chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn cũng như các chính sách ưu tiên đầu tư nghiên cứu, học bổng của Chính phủ dành cho sinh viên theo học các lĩnh vực công nghệ cao.
Ở nhóm kinh tế và quản lý, điểm chuẩn nhìn chung vẫn duy trì ở phân khúc khá - giỏi, cho thấy đây tiếp tục là nhóm ngành có quy mô hồ sơ lớn. Tuy nhiên, bên trong nhóm này đã xuất hiện sự chuyển dịch khi các ngành kết hợp yếu tố công nghệ như Thương mại điện tử, Phân tích dữ liệu kinh doanh, FinTech có xu hướng chiếm ưu thế hơn so với các ngành quản trị truyền thống.
Trong khi đó, nhóm khoa học xã hội và nhân văn, đặc biệt báo chí và truyền thông đa phương tiện, đã có sự hạ nhiệt so với những năm trước. Theo TS Nghĩa, đây là những ngành từng có điểm chuẩn rất cao nhưng năm nay đã trở về mức hợp lý hơn. Diễn biến này cho thấy thí sinh có xu hướng thực tế hơn khi đánh giá cơ hội việc làm trong bối cảnh các công cụ sáng tạo nội dung tự động bằng AI ngày càng có sự tham gia vào lĩnh vực này.
Đánh giá mùa tuyển sinh năm nay, TS Nguyễn Đức Nghĩa cho rằng có hai bài học quan trọng. Thứ nhất là sự nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin của Bộ GD&ĐT cùng công tác chạy thử nghiệm kỹ lưỡng giữa hệ thống chung và phần mềm nội bộ của các trường đã giúp quy trình trả kết quả trúng tuyển mượt mà, đúng tiến độ, tạo tâm lý an tâm cho phụ huynh và học sinh.
Thứ hai, theo TS Nguyễn Đức Nghĩa, điểm chuẩn cao hay thấp không chỉ phụ thuộc vào số lượng nguyện vọng mà còn phụ thuộc trực tiếp vào chất lượng, tức phổ điểm của thí sinh đăng ký vào ngành. Điều này được thể hiện qua trường hợp Trường ĐH Công nghệ Thông tin (Đại học Quốc gia TPHCM), dù tổng số hồ sơ đăng ký giảm so với những năm trước, điểm trung bình của nhóm thí sinh đăng ký lại cao nhất trong 5 năm gần đây, khiến điểm chuẩn các ngành cốt lõi tiếp tục lập kỷ lục.
"Diễn biến này cho thấy thí sinh ngày càng chủ động hơn trong việc tự đánh giá năng lực để lựa chọn nguyện vọng phù hợp, giảm bớt hồ sơ ảo ở các phân khúc không tương thích", TS Đức Nghĩa nhận định.
Nguy cơ dư thừa lao động trình độ trung bình
Nhìn nhận từ bức tranh điểm chuẩn đại học năm nay, TS Trần Đình Lý, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Nông Lâm TPHCM, cho rằng các ngành AI, khoa học dữ liệu, công nghệ, kỹ thuật có điểm chuẩn rất cao phản ánh đồng thời cả nhu cầu nhân lực thực tế và tâm lý lựa chọn theo xu hướng. Một bộ phận thí sinh có thể chọn ngành dựa trên truyền thông hoặc mức thu nhập kỳ vọng mà chưa hiểu đầy đủ yêu cầu của nghề.
Tuy nhiên, thực tế, theo TS Lý, thị trường không thiếu nhân lực AI nói chung mà thiếu nhân lực AI chất lượng cao. Những người có nền tảng toán học, tư duy logic, ngoại ngữ và khả năng giải quyết vấn đề sẽ có lợi thế. Ngược lại, nếu nhiều người học theo phong trào nhưng thiếu năng lực và không liên tục cập nhật công nghệ, nguy cơ dư thừa lao động trình độ trung bình có thể xảy ra trong những năm tới.
Ông lưu ý AI đang thay đổi cách làm việc nhưng chưa thay thế hoàn toàn con người. AI có thể hỗ trợ tạo nội dung, song không thể thay thế tư duy phản biện, sáng tạo, đạo đức nghề nghiệp, khả năng kết nối con người hay những quyết định mang tính xã hội. Vì vậy, xu hướng không phải là lựa chọn giữa AI và các ngành khác, mà là học cách sử dụng AI như một công cụ. Một nhà báo biết sử dụng AI sẽ có lợi thế hơn người không biết AI; tương tự, một kỹ sư có kỹ năng truyền thông cũng có lợi thế hơn người chỉ giỏi chuyên môn.
Việc thí sinh đổ mạnh vào AI và công nghệ, theo TS Trần Đình Lý, nếu kéo dài có thể dẫn đến mất cân đối nhân lực giữa nhóm công nghệ với khoa học xã hội, nhân văn. Trong kỷ nguyên AI, các ngành không đối lập mà ngày càng hội tụ: cần những người làm công nghệ hiểu xã hội và những người làm xã hội hiểu công nghệ.
Từ bối cảnh thực tế hiện nay, TS Trần Đình Lý cho rằng các trường cần chuyển từ đào tạo đơn ngành sang liên ngành, xuyên ngành; đồng thời tăng cường học theo dự án, gắn với doanh nghiệp, chú trọng năng lực thực hành và giải quyết vấn đề. Sinh viên công nghệ cần được trang bị thêm kỹ năng giao tiếp, quản trị, đổi mới sáng tạo và đạo đức AI; trong khi sinh viên kinh tế, báo chí, nông nghiệp hay khoa học xã hội cần được trang bị dữ liệu, AI, kỹ năng số và phân tích thông tin.
