Gửi bình luận
Dự thảo Nghị định về phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5-6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ của Bộ GD&ĐT xác định giáo dục bắt buộc từ tiểu học đến hết THCS.
Điểm mới này được kỳ vọng sẽ tạo cú hích nâng cao mặt bằng học vấn và chất lượng nguồn nhân lực.
Theo ông Lê Văn Hòa - Giám đốc Trung tâm Giáo dục thường xuyên - Tin học, Ngoại ngữ tỉnh Quảng Trị, việc chuyển từ “phổ cập giáo dục” sang “giáo dục bắt buộc” là thay đổi mang tính bước ngoặt về mặt pháp lý và trách nhiệm. Dự thảo Nghị định đã chính thức quy định giáo dục tiểu học, THCS là các cấp học bắt buộc; theo đó, công dân trong độ tuổi không chỉ có quyền mà còn có nghĩa vụ học tập để hoàn thành các trình độ này.
Nếu như “phổ cập giáo dục” thể hiện việc Nhà nước tạo điều kiện để người dân được học tập, thì “giáo dục bắt buộc” đặt ra yêu cầu mỗi công dân phải thực hiện việc học. Điều này thể hiện cam kết mạnh mẽ của Nhà nước trong nâng cao dân trí, đồng thời buộc các gia đình phải nâng cao trách nhiệm chăm lo việc học cho con em, và Nhà nước phải bảo đảm đầy đủ nguồn lực để thực hiện mục tiêu.
“Dự thảo Nghị định đã quy định rõ trách nhiệm của các bộ, ngành liên quan: Bộ Công an cung cấp và khai thác dữ liệu dân cư; Bộ Tài chính cân đối ngân sách Trung ương để hỗ trợ các địa phương còn khó khăn; Bộ Nội vụ xác định vị trí việc làm đối với viên chức. Như vậy, công tác phổ cập giáo dục không còn là nhiệm vụ riêng của ngành Giáo dục. Đặc biệt, sự tham gia của Bộ Công an với hệ thống dữ liệu dân cư quốc gia sẽ giúp việc rà soát, xác định đối tượng trở nên chính xác hơn”, ông Lê Văn Hòa cho hay.
Nghiên cứu dự thảo Nghị định, ông Nguyễn Minh Tuấn - Hiệu trưởng Trường THCS Trung Hiếu (Vĩnh Long) cho rằng, điểm đột phá lớn nhất là chính thức đưa giáo dục THCS vào diện giáo dục bắt buộc. Dự thảo cũng xác định rõ, giáo dục tiểu học bắt buộc áp dụng đối với trẻ em từ 6 đến 14 tuổi chưa hoàn thành chương trình tiểu học. Giáo dục THCS bắt buộc dành cho thanh, thiếu niên từ 11 đến 18 tuổi đã hoàn thành chương trình tiểu học nhưng chưa hoàn thành chương trình THCS.
Điểm mới đáng chú ý khác là phân chia tiêu chuẩn công nhận giáo dục bắt buộc thành hai mức độ hoàn thành và nâng cao. Một số trường hợp đặc thù không được tính vào đối tượng bắt buộc, như trẻ em khuyết tật đặc biệt nặng, người không có khả năng học tập do tình trạng sức khỏe, người đang chấp hành quyết định của cơ quan Nhà nước hoặc các trường hợp bất khả kháng.
“Có thể nói, việc bắt buộc học hết THCS tạo cú hích lớn, nâng cao đáng kể mặt bằng học vấn tối thiểu của toàn dân. Điều này đặc biệt ý nghĩa khi chúng ta đang cần lực lượng lao động có tư duy tốt hơn để thích ứng với nền kinh tế tri thức hiện đại. Việc đặt ra mức độ hoàn thành và mức độ nâng cao cũng tạo bộ tiêu chí đo lường rõ ràng, thúc đẩy chính quyền địa phương thi đua đầu tư cho giáo dục”, ông Nguyễn Minh Tuấn nhận định.
Để triển khai hiệu quả giáo dục bắt buộc khi quy định này đi vào cuộc sống, ông Nguyễn Minh Tuấn nhấn mạnh giải pháp tích hợp mạnh mẽ chuyển đổi số và AI vào giáo dục. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong giáo dục có thể giúp cá nhân hóa lộ trình học tập, phân tích dữ liệu để giáo viên dễ dàng theo dõi tiến độ của những học sinh có nguy cơ lưu ban hoặc bỏ học. Các nền tảng học tập trực tuyến thông minh giúp học sinh ở vùng sâu, vùng xa tiếp cận nguồn học liệu chất lượng ngang bằng với khu vực thành thị.
Một giải pháp khác là quy hoạch lại mạng lưới trường lớp sát với biến động dân cư. Với giải pháp này, ông Nguyễn Minh Tuấn cho rằng, quy hoạch mạng lưới trường, lớp phải bảo đảm phù hợp với quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch đô thị, nông thôn của từng địa phương.
Bên cạnh đó, để vận hành giáo dục bắt buộc trong kỷ nguyên mới, giáo viên cần được tập huấn không chỉ về phương pháp sư phạm mà còn phải thành thạo việc ứng dụng các công cụ công nghệ và AI. Việc này sẽ giúp họ giảm tải áp lực hồ sơ, sổ sách hành chính, từ đó có thêm thời gian tập trung cho chuyên môn và sâu sát học sinh.
Đồng thời, cần có cơ chế minh bạch và rộng mở nhằm khuyến khích tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư tham gia hỗ trợ thực hiện phổ cập giáo dục và giáo dục bắt buộc. Nguồn lực xã hội hóa này có thể dùng để đầu tư, hỗ trợ cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, học liệu cũng như trực tiếp hỗ trợ người học có hoàn cảnh khó khăn.
“Tóm lại, quy định mới về giáo dục bắt buộc trong dự thảo Nghị định thể hiện bước tiến quan trọng trong chính sách giáo dục của Việt Nam. Nếu được triển khai đồng bộ với các giải pháp về nguồn lực, quản lý và chính sách hỗ trợ, quy định này sẽ góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và bảo đảm cơ hội học tập cho mọi trẻ em”, ông Nguyễn Minh Tuấn nhận định.
Từ thực tiễn giáo dục vùng khó, ông Đinh Tiến Hoàng - Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú THCS Nậm Cắn (xã Nậm Cắn, tỉnh Nghệ An) đánh giá cao những điểm mới trong dự thảo Nghị định về phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5-6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ.
Để quy định này phát huy hiệu quả trong thực tế, ông Đinh Tiến Hoàng cho rằng, cần có thêm những giải pháp đồng bộ. Trước hết là tiếp tục quan tâm đầu tư cơ sở vật chất cho các trường vùng khó, đặc biệt hệ thống trường bán trú, ký túc xá, nhà ăn và các điều kiện sinh hoạt cho học sinh. Với nhiều em ở bản xa, nếu không có điều kiện bán trú thì việc duy trì học tập lâu dài là rất khó khăn.
Bên cạnh đó, Nhà nước tiếp tục duy trì và mở rộng các chính sách hỗ trợ học sinh nghèo, học sinh dân tộc thiểu số, như hỗ trợ tiền ăn, sách vở, đồ dùng học tập. Những chính sách này có ý nghĩa rất thiết thực vì giúp giảm bớt gánh nặng cho gia đình và tạo động lực để học sinh yên tâm học tập.
Ở cấp địa phương cần xây dựng hệ thống theo dõi học sinh trong độ tuổi giáo dục bắt buộc ngay từ cấp xã, thôn bản, có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường với chính quyền, các tổ chức đoàn thể và người có uy tín trong cộng đồng. Khi phát hiện học sinh có nguy cơ bỏ học thì cần kịp thời vận động, hỗ trợ và tháo gỡ khó khăn cho các em.
“Từ thực tiễn quản lý giáo dục ở vùng biên giới, tôi cho rằng mục tiêu bảo đảm mọi trẻ em đều hoàn thành giáo dục bắt buộc chỉ có thể đạt được khi gia đình, nhà trường và chính quyền địa phương cùng vào cuộc một cách đồng bộ và trách nhiệm. Khi đó, các quy định trong nghị định sẽ không chỉ nằm trên giấy mà thực sự trở thành động lực để nâng cao chất lượng giáo dục, đặc biệt ở các vùng khó khăn”, ông Đinh Tiến Hoàng chia sẻ.
