Gửi bình luận
Giáo dục sáng tạo đang chuyển từ mô hình truyền thụ kiến thức sang kiến tạo tri thức, trong đó người học là chủ thể, nhà giáo giữ vai trò dẫn dắt…
AI mở rộng không gian sáng tạo
Ngày 6/11, Trường Đại học Thủ đô Hà Nội tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế, Diễn đàn Văn hóa và Giáo dục Mùa thu lần thứ ba - AFCE 2026 với chủ đề “Văn hóa và giáo dục sáng tạo - Giải pháp phát triển bền vững”.
Phát biểu tại diễn đàn, PGS.TS Đỗ Hồng Cường - Hiệu trưởng Trường Đại học Thủ đô Hà Nội nhấn mạnh, văn hóa sáng tạo là nguồn lực nội sinh của phát triển bền vững. Trong bối cảnh chuyển đổi số, giáo dục cũng đang thay đổi mạnh mẽ, từ truyền thụ kiến thức sang kiến tạo tri thức, lấy người học làm trung tâm.
Theo PGS.TS Đỗ Hồng Cường, AI đang làm thay đổi sâu sắc hoạt động dạy học, kiểm tra, đánh giá và quản trị giáo dục. Các nghiên cứu về STEM tích hợp AI, cá nhân hóa học tập bằng nền tảng AI tạo sinh, chatbot hỗ trợ học tập hay quản trị AI có trách nhiệm cho thấy giáo dục đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh.
Tuy nhiên, công nghệ không làm thay đổi mục tiêu cốt lõi của giáo dục. Đó vẫn là phát triển tư duy phản biện, năng lực giải quyết vấn đề, sáng tạo, hợp tác, học tập suốt đời và các giá trị nhân văn.
Một nghiên cứu của TS Đặng Thị Minh Hiền - Trường Đại học Thủ đô Hà Nội và ông Nghiêm Xuân Khoát - Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia chỉ ra ba yếu tố làm nên giáo dục sáng tạo gồm: đổi mới phương pháp giảng dạy, ứng dụng công nghệ số và xây dựng môi trường học tập mở.
Từ phỏng vấn sâu 20 chuyên gia giáo dục, nhà quản lý, kết hợp thảo luận nhóm và phân tích tài liệu chính sách, nhóm tác giả cho rằng, công nghệ số tạo điều kiện cho những cách dạy và học mới, nhưng giáo dục sáng tạo mới là cầu nối chuyển những tác động đó thành giá trị phát triển bền vững. Điều này cho thấy đầu tư công nghệ chỉ thực sự hiệu quả khi đi cùng đổi mới phương pháp và xây dựng môi trường học tập cởi mở.
Để đổi mới phương pháp dạy học đi vào thực tiễn, năng lực của giáo viên là yếu tố then chốt. Trong tham luận “Giáo dục sáng tạo vì phát triển bền vững: Đề xuất khung năng lực cho sinh viên sư phạm ngành Khoa học tự nhiên ở Việt Nam”, giảng viên Nguyễn Thị Thuần - Trường Đại học Thủ đô Hà Nội và ông Nguyễn Thành Nam -Tổ chức Kenan Foundation Asia tổng quan 37 nguồn nghiên cứu trong nước và quốc tế giai đoạn 2015-2026, từ đó đề xuất khung năng lực gồm 4 thành tố và 12 năng lực thành phần.
Khung năng lực tập trung vào nhận thức về phát triển bền vững; sư phạm sáng tạo; hành động và hợp tác; năng lực số và AI trong giáo dục vì phát triển bền vững. Tuy nhiên, đây mới là đề xuất ban đầu, chưa qua thẩm định chuyên gia và kiểm định thực nghiệm, cần tiếp tục nghiên cứu trước khi vận dụng.
Ở một hướng tiếp cận khác, nghiên cứu của ông Đào Tân Lý - Sở GD&ĐT Hà Nội khảo sát 329 cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và học sinh, đề xuất 8 nhóm tiêu chí với 42 chỉ báo về văn hóa nhà trường phổ thông, đạt điểm đánh giá trung bình 4,30/5,00.
Kết quả cho thấy, đổi mới giáo dục không chỉ nằm ở chương trình hay phương pháp mà còn cần bắt đầu từ văn hóa nhà trường, đề cao giao tiếp, ứng xử, sự tôn trọng và tinh thần hợp tác.
Nghiên cứu “Xây dựng môi trường văn hóa - giáo dục sáng tạo nhằm phát triển năng lực nghề nghiệp của sinh viên khối ngành sư phạm” cũng đề xuất mô hình gồm 6 thành tố, nhấn mạnh tương tác xã hội, học tập cộng tác và sự hỗ trợ của giảng viên.
Theo nhóm tác giả, môi trường đào tạo giáo viên cần kết hợp cơ sở vật chất hiện đại, các mối quan hệ nhân văn và công nghệ giáo dục, qua đó tạo điều kiện để giáo viên tương lai phát triển toàn diện. Mô hình này cần tiếp tục được kiểm chứng trong thực tiễn đào tạo.
PGS.TS Đỗ Hồng Cường cho rằng, trong hệ sinh thái tri thức tương lai, văn hóa tạo nên bản sắc và hệ giá trị; giáo dục phát triển năng lực con người; khoa học - công nghệ mở rộng giới hạn nhận thức; đổi mới sáng tạo kết nối và thúc đẩy các thành tố phát triển.
Sự kết nối này đặt giáo dục sáng tạo trong mối quan hệ giữa văn hóa và công nghệ, nhà trường và doanh nghiệp, cộng đồng và người học, đồng thời giữa con người và AI. Một nền giáo dục sáng tạo, vì vậy, không chỉ hướng tới năng lực công nghệ mà phải bảo đảm tính nhân văn, công bằng và cơ hội phát triển cho mọi người học.
AFCE 2026 nhận hơn 300 bài viết của các tác giả trong và ngoài nước. Diễn đàn gồm phiên toàn thể và các phiên chuyên đề với 3 tiểu ban: Văn hóa sáng tạo trong bối cảnh toàn cầu hóa; Giáo dục sáng tạo và phát triển bền vững; Ngôn ngữ trong hệ sinh thái văn hóa và giáo dục sáng tạo.
