Gửi bình luận
Các trường đại học chuyển từ cung ứng nhân lực sang đồng kiến tạo tri thức, năng lực và giải pháp phát triển cùng địa phương.
Tại Hội nghị Giáo dục đại học diễn ra hồi đầu tháng 10/2026 tại TPHCM, GS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo, Phó Giám đốc Đại học Kinh tế TPHCM - UEH, trình bày tham luận “Gắn kết đào tạo với thị trường lao động: Từ đặt hàng đến đồng kiến tạo chương trình và nâng cao năng suất lao động quốc gia”.
Từ khung phân tích về đặt hàng đào tạo theo kết quả đầu ra gắn với đồng kiến tạo giáo dục, tham luận đề xuất hướng tiếp cận nhằm nâng cao năng suất lao động trên phạm vi quốc gia.
Cách tiếp cận này có thể vận dụng trực tiếp cho bài toán phát triển của TPHCM và các địa phương khác, bắt đầu từ nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Theo tham luận, trong mô hình hợp tác truyền thống, doanh nghiệp thường tham gia với vai trò tuyển dụng, tiếp nhận sinh viên thực tập; hiệp hội góp ý chương trình đào tạo; địa phương đặt hàng các khóa bồi dưỡng, còn đại học cung cấp chương trình và chuyên gia.
Cách tiếp cận này tạo ra những kết nối cần thiết nhưng chưa đủ để hình thành quan hệ hợp tác hướng đến kết quả phát triển chung.
Mô hình đồng kiến tạo đòi hỏi các bên tham gia xuyên suốt quá trình, từ nhận diện nhu cầu, xác định năng lực cần có, xây dựng môi trường thực hành đến đào tạo, đánh giá và phản hồi kết quả.
Thay vì phối hợp trong từng hoạt động riêng lẻ, các bên cùng xác định vấn đề và chia sẻ trách nhiệm đối với kết quả cuối cùng.
Theo hướng này, chính quyền và địa phương xác định định hướng phát triển, lĩnh vực ưu tiên và nhu cầu nhân lực chiến lược.
Doanh nghiệp cung cấp thông tin về yêu cầu nghề nghiệp, công nghệ và môi trường thực hành.
Các hiệp hội góp phần kết nối, chuẩn hóa năng lực; cộng đồng đưa vấn đề thực tiễn vào quá trình đào tạo và nghiên cứu.
Trên cơ sở đó, đại học chuyển hóa nhu cầu thành chuẩn đầu ra, chương trình đào tạo, trải nghiệm học tập và phương thức đánh giá phù hợp.
Định hướng này cũng gắn với yêu cầu đổi mới cơ chế, chính sách phát triển giáo dục đại học. Nghị quyết 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị, Nghị quyết 281/NQ-CP ngày 15/9/2025 và Luật Giáo dục đại học số 125/2025/QH15 ban hành ngày 10/12/2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, là những cơ sở chính sách quan trọng cho quá trình đổi mới.
Cùng với đó, Quyết định 189/QĐ-TTg ngày 28/1/2026 và định hướng xây dựng cơ chế đặt hàng theo kết quả đầu ra cho thấy yêu cầu tăng cường gắn kết giữa đào tạo với nhu cầu sử dụng nhân lực.
Theo cơ chế được Bộ GD&ĐT xây dựng, kết quả đặt hàng có thể gắn với số người học được tiếp nhận làm việc thực tế tại địa phương theo ngành nghề.
Điểm cần thay đổi là chuyển từ đặt hàng theo số lượng sang chú trọng kết quả. Ngoài số người học, ngành đào tạo, thời gian và nguồn lực thực hiện, cần quan tâm đến năng lực người học hình thành sau đào tạo và giá trị mà chương trình mang lại.
Tuy nhiên, gắn đào tạo với nhu cầu doanh nghiệp không có nghĩa đại học chỉ chạy theo kỹ năng trước mắt. Nhà trường vẫn phải giữ vai trò học thuật, trang bị nền tảng kiến thức và khả năng thích ứng lâu dài để người học phát triển trong môi trường nghề nghiệp luôn biến đổi.
Thực tiễn tại Đại học Kinh tế TPHCM (UEH) cho thấy mạng lưới hợp tác với doanh nghiệp là nền tảng để kết nối đào tạo với thị trường lao động.
Tham luận của GS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo cung cấp số liệu: năm học 2024-2025, trường có 1.593 doanh nghiệp đối tác. Theo Báo cáo hoạt động Quan hệ doanh nghiệp UEH giai đoạn 2020-2025, riêng năm 2025, có 2.867 sinh viên tham gia thực tập và học kỳ doanh nghiệp; 6.157 vị trí việc làm được cung cấp thông qua mạng lưới của trường.
Những con số phản ánh quy mô kết nối giữa nhà trường với doanh nghiệp, đồng thời cho thấy cơ hội đưa hoạt động học tập đến gần hơn với môi trường nghề nghiệp.
Thông qua thực tập và học kỳ doanh nghiệp, người học tiếp cận yêu cầu công việc thực tế, vận dụng kiến thức và từng bước hình thành năng lực nghề nghiệp.
Ở chiều ngược lại, sự tham gia của doanh nghiệp giúp nhà trường nắm bắt nhu cầu nhân lực và điều chỉnh hoạt động đào tạo.
Không chỉ kết nối với khu vực doanh nghiệp, UEH còn triển khai các chương trình đào tạo, bồi dưỡng nhân lực khu vực công theo nhu cầu.
Giai đoạn 2020-2025, các chương trình tiếp cận hơn 15.000 lượt học viên qua hơn 160 khóa, lớp. Nội dung được phát triển gắn với yêu cầu của địa phương, trong đó có những chương trình đặc thù phục vụ mục tiêu phát triển và liên kết vùng.
Cách tiếp cận này mở rộng vai trò của đại học trong phát triển nguồn nhân lực: không chỉ đào tạo sinh viên trước khi gia nhập thị trường lao động mà còn góp phần nâng cao năng lực cho đội ngũ đang làm việc trong khu vực công, đáp ứng yêu cầu mới của quản lý và phát triển địa phương.
Một ví dụ cụ thể là UEH phối hợp triển khai Đề án đào tạo nhân lực trình độ quốc tế ngành Tài chính - Ngân hàng của TPHCM. Từ nhu cầu phát triển nhân lực chất lượng cao, yêu cầu được chuyển hóa thành yêu cầu nghề nghiệp, chuẩn năng lực và chương trình đào tạo, qua đó cụ thể hóa kết nối giữa định hướng phát triển của thành phố với hoạt động đào tạo.
Trong lĩnh vực tài chính, UEH phối hợp với New York Institute of Finance và cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TPHCM triển khai chương trình bồi dưỡng về vận hành và chiến lược tham gia Trung tâm. Khóa đầu tiên có 48 học viên, gồm cán bộ, chuyên viên, giảng viên và chuyên gia trong hệ sinh thái tài chính.
Chương trình hướng đến nhu cầu chuẩn bị nguồn nhân lực phục vụ sự hình thành và vận hành Trung tâm Tài chính quốc tế.
Ở cấp độ địa phương, dự án Marketing địa phương LOMAR 2026 đưa những vấn đề thực tế của sáu phường, xã tại TPHCM vào hoạt động học tập và thực hành của sinh viên.
Các chủ đề như du lịch cộng đồng, phát triển thương hiệu OCOP, kinh tế địa phương và môi trường trở thành nội dung để người học tiếp cận, phân tích và vận dụng kiến thức.
Thông qua những bài toán cụ thể, hoạt động học tập không chỉ diễn ra trong lớp học mà còn gắn với nhu cầu của cộng đồng. Sinh viên có cơ hội tiếp xúc với bối cảnh thực tế, trong khi địa phương có thêm sự tham gia của nguồn lực tri thức từ nhà trường.
Những ví dụ trên cho thấy đồng kiến tạo có thể được triển khai ở nhiều cấp độ, từ doanh nghiệp đến khu vực công và cộng đồng. Điểm chung là nhu cầu thực tiễn được chuyển hóa thành nội dung đào tạo, môi trường trải nghiệm và những kết quả có thể đánh giá.
Đặt trong bối cảnh phát triển của TPHCM, cách tiếp cận này càng có ý nghĩa khi thành phố đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng, từ dựa chủ yếu vào lao động và vốn sang phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và sáng tạo.
Sau sáp nhập hành chính, TPHCM có hơn 70 cơ sở giáo dục đại học, khẳng định vị thế “siêu đô thị đại học”. Với các chương trình đào tạo đa ngành, bao phủ nhiều lĩnh vực, hệ thống này có thêm cơ hội đóng góp vào nghiên cứu, hoạch định chính sách phát triển vùng Đông Nam Bộ và cả nước.
Trong quá trình đó, đại học không chỉ đào tạo nhân lực mà còn cần tham gia kiến tạo tri thức, kết nối nguồn lực và đồng hành với chiến lược phát triển của thành phố. Yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang làm thay đổi cơ cấu ngành nghề cũng như yêu cầu đối với người lao động.
Sinh viên tìm hiểu thông tin việc làm tại ngày hội Sinh viên và Doanh nghiệp năm 2026 do Trường Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia TPHCM tổ chức. Ảnh: M.Tùng.
Doanh nghiệp ngày càng cần nhân lực vừa có chuyên môn, vừa có khả năng thích ứng, tư duy toàn cầu, làm chủ công nghệ và học tập suốt đời.
Điều này đòi hỏi giáo dục đại học phải đổi mới, không chỉ cung cấp kiến thức chuyên môn mà còn chú trọng phát triển năng lực phân tích, phản biện, giải quyết vấn đề, đạo đức nghề nghiệp, ngoại ngữ, năng lực số và khả năng làm việc với AI.
Đây là nền tảng giúp người học thích ứng trước biến động của thị trường lao động, thay vì chỉ đáp ứng yêu cầu của một vị trí công việc cụ thể tại thời điểm tốt nghiệp.
Cùng với đó, những vấn đề phát triển của TPHCM ngày càng mang tính liên ngành, đòi hỏi sự tham gia của nhiều chủ thể.
Từ chuyển đổi số, tài chính quốc tế, logistics đến kinh tế xanh, đô thị thông minh và thích ứng với biến đổi khí hậu, các bài toán này không thể được giải quyết chỉ bằng kiến thức của một ngành hay nỗ lực riêng lẻ của một tổ chức.
Vì vậy, vai trò của đại học cần mở rộng từ đào tạo và nghiên cứu sang đổi mới sáng tạo, chuyển giao tri thức, gắn kết cộng đồng và tạo tác động kinh tế - xã hội.
Nhà trường vừa chuẩn bị nguồn nhân lực cho thị trường lao động, vừa tham gia tìm kiếm giải pháp cho những nhu cầu phát triển cụ thể của địa phương.
