MV của Kiều Anh dùng sai chữ Nôm bài “Bánh trôi nước”, ê-kíp lên tiếng

Tối 15/6, Kiều Anh gây chú ý khi ra mắt MV Lá ngọc cành vàng. Ca khúc do nhạc sĩ Tuấn Cry chắp bút, bản phối của DuongK, lựa chọn world music làm ngôn ngữ âm nhạc chủ đạo và phát triển trên nền tảng dân gian đương đại.

Nội dung ca khúc nói về hình tượng người phụ nữ Á Đông trong thời hiện đại, nhấn mạnh tinh thần “tự do tự tại” - nơi phụ nữ tự định nghĩa giá trị của bản thân, tự lựa chọn cách sống và tự quyết định hạnh phúc của mình. Nữ ca sĩ chọn Ninh Bình làm bối cảnh chủ đạo cho MV.

Một trong những hình ảnh gây ấn tượng mạnh trong MV là cảnh Kiều Anh quy tụ hàng chục ca nương thực thụ cùng ngồi trên một tấm chiếu trước sân đình.

Người lớn tuổi nhất trong số đó đã gần 90 tuổi, trong khi người nhỏ tuổi nhất mới 12 tuổi. Không gian giàu tính biểu tượng này được xem như lời tri ân của nữ ca sĩ tới các thế hệ nghệ nhân đã góp phần gìn giữ và trao truyền nghệ thuật ca trù qua nhiều thế hệ. Vì thế, hình tượng ca nương trong MV không chỉ gắn với nghề nghiệp hay xuất thân của Kiều Anh mà còn trở thành sợi dây kết nối giữa truyền thống và đời sống đương đại.

Ngay sau khi ra mắt, Lá ngọc cành vàng thu hút sự quan tâm của khán giả khi đạt hơn 131.000 lượt xem sau chưa đầy một ngày phát hành.

Trên các nền tảng mạng xã hội, nhiều ý kiến bày tỏ sự thích thú trước cách Kiều Anh kết hợp chất liệu truyền thống với hơi thở hiện đại. Việc đưa nghệ thuật ca trù vào sản phẩm âm nhạc được đánh giá là điểm nhấn đáng chú ý, góp phần lan tỏa giá trị của loại hình nghệ thuật này đến công chúng trẻ.

Bên cạnh đó, phần hình ảnh với nhiều khung hình được đầu tư công phu cũng nhận được nhiều lời khen ngợi.

Tuy nhiên, MV cũng vấp phải một số tranh luận liên quan đến chi tiết bản chữ Nôm của bài thơ Bánh trôi nước, xuất hiện ở khoảng phút 0:57.

Theo ý kiến từ một chuyên gia Hán Nôm, hình ảnh này tồn tại một số sai sót về mặt văn tự. Cụ thể, chữ "trôi" ở tiêu đề được cho là viết sai một bộ phận cấu thành, trong khi chữ "nước" ở câu thơ thứ hai lại bị ghi nhầm thành chữ "lạc". Ngoài ra, tại câu thơ thứ ba, cụm từ "rắn nát" đã bị chép thành "phá nát".

Người này phân tích: “Ở câu thứ 3, có thể coi rằng Kiều Anh đã tạo ra một dị bản mới cho bài thơ, nó không còn là “rắn nát” nữa mà là “Phá nát mặc dầu tay kẻ nặn””.

Trao đổi với phóng viên Dân trí, một chuyên gia Hán Nôm (xin được giấu tên) cũng cho biết, trong MV, bài thơ của Hồ Xuân Hương được viết trên các tấm vải căng dọc.

Người này nêu: “Về hình thức, các bài thơ trong sách cổ sẽ viết theo chiều dọc từ trên xuống dưới và xuống dòng từ phải sang trái, không xuống dòng sau mỗi câu. Trong khi đó, cách trình bày trên tấm vải cho thấy bài thơ được viết như cách trình bày văn bản hiện đại.

Về nội dung, các chữ nôm được viết với hình thức chấp nhận được, nhưng có rất nhiều chữ sai về bộ kiện, kết thể… khiến cho có thể nói rằng người viết chỉ đang chép lỗi lại một bản lỗi và không hề thành thạo chữ Nôm”.

Chuyên gia chia sẻ thêm, với một lĩnh vực chuyên sâu và nhiều ngóc ngách như văn hóa truyền thống, việc khai thác đương nhiên cần đến sự tham vấn của các chuyên gia. Thế nhưng, nhìn vào nhiều sản phẩm hiện nay, rất ít khi thấy sự hiện diện rõ ràng của những người có chuyên môn.

Vì thế, khi sản phẩm ra mắt, việc được công chúng đón nhận là điều dễ hiểu. Nhưng xã hội không chỉ có công chúng phổ thông. Chuyên gia trong từng lĩnh vực vẫn luôn hiện diện và họ thường nhận ra vấn đề rất nhanh. Chỉ cần một số ít người lên tiếng, những gì từng được xem là đúng có thể lập tức bị chỉ ra là sai.

“Nhìn vào câu chuyện sử dụng các yếu tố truyền thống trong sản phẩm văn hóa hiện đại cũng vậy. Khi không có chuyên gia cố vấn, hoặc cố vấn không đúng chuyên môn, những sai sót sớm hay muộn cũng sẽ lộ ra. Trường hợp sử dụng chữ Nôm trong MV lần này là một ví dụ.

So với nhiều loại nội dung khác, văn tự là lĩnh vực khó nắm bắt và vì thế cũng dễ mắc lỗi nhất”, người này nói.

Chuyên gia đặt vấn đề rằng, điều đáng bàn là ý tưởng sử dụng văn tự như một phương thức biểu đạt ở đây có thực sự thú vị hay không. Nếu có, thì người triển khai ý tưởng có biết mình cần tham vấn những chuyên gia nào để thể hiện cho đúng hay không, hay chỉ cần đạt được hiệu quả thẩm mỹ mong muốn là đủ?

Và liệu họ có nhận thức được rằng khoảng trống về chuyên môn chính là một rủi ro tiềm tàng, có thể kích hoạt một cuộc khủng hoảng truyền thông cho sản phẩm bất cứ lúc nào hay không?

Theo người này, trong tương lai, các sản phẩm văn hóa chắc chắn vẫn sẽ tiếp tục nở rộ. Nhưng cùng với đó, ý thức về chuyên môn cũng cần được nâng lên. Nhận thức về việc sử dụng AI đúng cách cũng cần được nâng lên. Khi những điều đó thay đổi, tiêu chuẩn sẽ được nâng cao và chất lượng sản phẩm cũng sẽ được nâng cao.

“Đây không phải lần đầu chữ Nôm xuất hiện trong một sản phẩm văn hóa hiện đại rồi vấp phải những tranh cãi liên quan đến sai sót chuyên môn. Vì vậy, câu chuyện này không còn là một hiện tượng đơn lẻ mà đã trở thành một dạng trào lưu. Và nếu không có những tiếng nói phản biện để chấn chỉnh, chất lượng của các sản phẩm tương tự rất khó có thể cải thiện”, chuyên gia bày tỏ.

Phóng viên Dân trí liên hệ phía Kiều Anh, đại diện nữ ca sĩ chia sẻ rằng, sau khi tiếp nhận ý kiến từ các nhà nghiên cứu và những người quan tâm đến lĩnh vực Hán Nôm, ê-kíp sản xuất MV Lá ngọc cành vàng đã tiến hành rà soát lại các tư liệu xuất hiện trong sản phẩm.

“Chúng tôi trân trọng cảm ơn những góp ý chuyên môn từ các nhà nghiên cứu, bởi đây là nguồn tham khảo quý giá giúp ê-kíp có cơ hội nhìn nhận và hoàn thiện sản phẩm một cách chỉn chu hơn.

MV Lá ngọc cành vàng được thực hiện với tinh thần tôn vinh vẻ đẹp văn hóa truyền thống Việt Nam. Vì vậy, chúng tôi luôn cầu thị trong việc tiếp nhận các ý kiến đóng góp và mong muốn sản phẩm được hoàn thiện trên cơ sở tôn trọng những giá trị văn hóa, lịch sử và học thuật”, đại diện ca sĩ Kiều Anh cho hay.