Gửi bình luận
Chủ trương sắp xếp cơ sở giáo dục được kỳ vọng tạo bước chuyển từ quản lý sang quản trị hệ thống.
Để đạt hiệu quả thực chất, việc triển khai cần có lộ trình phù hợp, dựa trên dữ liệu và lấy người học làm trung tâm.
Theo GS.TSKH.BS Dương Quý Sỹ - Ủy viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực, chủ trương sắp xếp hệ thống trường học công lập theo hướng giảm đầu mối là yêu cầu cấp thiết, phù hợp với định hướng đổi mới căn bản, toàn diện mô hình quản trị giáo dục quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Theo ông, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội cần gắn với chiến lược đổi mới, sắp xếp lại hệ thống giáo dục quốc dân. Đây cũng là chủ trương chiến lược của Chính phủ trong tiến trình xây dựng bộ máy quản trị quốc gia tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang được triển khai.
GS Dương Quý Sỹ cho rằng, việc sắp xếp trường học cần được nhìn nhận như cơ hội để chuyển từ tư duy “quản lý từng trường học” sang “quản trị hệ sinh thái giáo dục quốc gia”; từ điều hành chủ yếu bằng thủ tục hành chính sang quản trị hệ thống bằng chiến lược, tiêu chuẩn chất lượng và dữ liệu số. Mục tiêu là hình thành một hệ thống giáo dục tinh gọn, hiệu lực, công bằng và có khả năng cung cấp dịch vụ giáo dục chất lượng cao hơn cho người dân.
Tuy nhiên, ông lưu ý đây là chủ trương lớn, phức tạp, tác động đến toàn bộ hệ thống giáo dục từ mầm non đến phổ thông. Mục tiêu không chỉ dừng ở việc tinh gọn đầu mối mà còn tạo nền tảng cho mô hình quản trị hiệu quả hơn, qua đó nâng cao chất lượng giáo dục và góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao ở bậc đại học và sau đại học.
Quy mô của hệ thống giáo dục cho thấy tính phức tạp của quá trình này. Cả nước hiện có hơn 15.000 trường mầm non công lập chăm sóc trên 5 triệu trẻ; hơn 25.000 trường phổ thông với gần 19 triệu học sinh; cùng đội ngũ gần 1,3 triệu nhà giáo, trong đó khoảng 100.000 cán bộ quản lý. Việc sắp xếp vì vậy liên quan trực tiếp đến một hệ thống rất lớn với nhiều chủ thể và điều kiện thực tiễn khác nhau.
Ở góc độ quản lý cơ sở giáo dục, ông Nguyễn Minh Tuấn - Hiệu trưởng Trường THCS Trung Hiếu (Vĩnh Long), khẳng định đây là chủ trương đúng và cần thiết.
Ông dẫn Công văn hỏa tốc số 814/TTg-TCCV ngày 20/7/2026 của Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà với ba yêu cầu trọng tâm: mỗi xã bảo đảm tối thiểu một cơ sở giáo dục mầm non và một cơ sở giáo dục phổ thông có đủ cấp tiểu học, THCS; giảm tối thiểu 30% đầu mối, nơi thuận lợi có thể giảm khoảng 50% so với thời điểm 1/7/2025; hoàn thành trước ngày 30/8/2026.
“Tuy nhiên, điều quan trọng không kém là việc triển khai phải linh hoạt, có lộ trình và phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương. Đây cũng là nội dung rất dễ bị bỏ quên khi các nơi cùng chạy theo tiến độ”, ông Tuấn nhận định.
Theo ông Tuấn, việc sắp xếp mở ra ba cơ hội lớn: Chấm dứt tình trạng manh mún kéo dài; từng bước khắc phục tình trạng thừa - thiếu giáo viên cục bộ; đồng thời chuyển trọng tâm từ “quản lý” sang “quản trị”. Song song với đó là những thách thức về tiến độ thực hiện, yếu tố con người và năng lực quản trị.
Theo GS.TSKH.BS Dương Quý Sỹ, để việc sắp xếp trường học đạt hiệu quả thực chất, mọi phương án cần được xây dựng trên cơ sở dữ liệu về học sinh, giáo viên, nhân viên, cán bộ quản lý, bản đồ dân cư, thống kê dân số và các dữ liệu khoa học liên quan. Vì vậy, không thể chỉ căn cứ vào số lượng đầu mối hành chính để quyết định giữ hay sáp nhập trường. Phương án tối ưu phải được lựa chọn trên cơ sở phản biện xã hội và sự đồng thuận của chính quyền địa phương cùng các bên liên quan.
Theo ông, quyền học tập không chỉ là có chỗ học mà còn là được học trong môi trường an toàn, với đội ngũ giáo viên có năng lực, chương trình chất lượng và các điều kiện hỗ trợ cần thiết. Việc sắp xếp vì thế phải bảo đảm quy mô lớp học, đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất đồng bộ, cơ cấu hợp lý; tuyệt đối tránh tình trạng đóng hoặc sáp nhập điểm trường trước rồi mới tìm giải pháp tạm thời cho học sinh. Nguồn lực tiết kiệm được từ việc giảm đầu mối quản lý cần được tái đầu tư trực tiếp cho người học và hoạt động chuyên môn.
GS.TSKH.BS Dương Quý Sỹ cũng nhấn mạnh, muốn chủ trương thành công phải tạo được sự đồng thuận xã hội cao. Các phương án sắp xếp cần được công khai, minh bạch, có sự tham gia góp ý của nhà giáo, cán bộ quản lý, phụ huynh, học sinh, tổ chức Đoàn, chính quyền cơ sở và cộng đồng dân cư.
Ông cho rằng, ngành Giáo dục và chính quyền địa phương cần nhận thức đầy đủ rằng sắp xếp mạng lưới trường học không đơn thuần là bài toán tổ chức bộ máy. Đây là lĩnh vực có tính đặc thù, tác động trực tiếp đến trẻ mầm non, học sinh phổ thông, phụ huynh, đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục.
“Không nên đồng nhất việc sắp xếp với việc đơn giản cộng gộp hoặc giảm số lượng trường học, cán bộ quản lý. Điều quan trọng là sau sắp xếp, hệ thống phải vận hành hiệu quả hơn, chất lượng giáo dục được nâng lên và quyền lợi chính đáng của người học, nhà giáo, cán bộ quản lý được bảo đảm”, GS.TSKH.BS Dương Quý Sỹ nhấn mạnh.
Ở góc độ quản lý cơ sở giáo dục, ông Nguyễn Minh Tuấn nêu quan điểm, trước hết, cần phân biệt rõ giữa “hoàn thành sắp xếp” và “hoàn thành chuyển đổi”. Thứ hai, cần đổi mới bộ chỉ số đánh giá. Bên cạnh tỷ lệ giảm đầu mối, nên bổ sung các chỉ số phản ánh hiệu quả thực chất như: Tỷ lệ tiết dạy đúng chuyên môn đào tạo; tỷ lệ giáo viên/lớp theo từng môn đặc thù; tỷ lệ học sinh bỏ học và chuyển trường sau sắp xếp; quãng đường bình quân đến trường của học sinh vùng xa; tỷ lệ phòng học bộ môn được sử dụng thực tế; tỷ trọng biên chế trực tiếp giảng dạy trên tổng biên chế.
Hiệu trưởng Trường THCS Trung Hiếu (Vĩnh Long) cũng đề nghị thực hiện nghiêm yêu cầu “linh hoạt” và “theo lộ trình” trong Công văn 814; đồng thời tăng cường bồi dưỡng năng lực quản trị cho đội ngũ quản lý và có chính sách phù hợp đối với cán bộ, giáo viên dôi dư.
Sắp xếp trường học là phép trừ về đầu mối, nhưng phải là phép cộng về chất lượng. Khi học sinh vùng sâu được học với giáo viên đúng chuyên ngành, giáo viên bớt gánh nặng hồ sơ, hiệu trưởng có thêm thời gian cho chuyên môn thay vì xử lý giấy tờ, thì hai chữ “hỏa tốc” hôm nay mới thực sự có ý nghĩa. - Ông NGUYỄN MINH TUẤN - Hiệu trưởng Trường THCS Trung Hiếu (Vĩnh Long)
