Gửi bình luận
Từ sự xuất hiện của DeepSeek đến làn sóng đầu tư quy mô lớn và chiến lược mã nguồn mở, Trung Quốc đang định hình lại cách tham gia cuộc đua trí tuệ nhân tạo toàn cầu.
Thay vì chỉ chạy theo sức mạnh tính toán, ngành AI nước này tập trung vào hạ tầng, kịch bản ứng dụng và khả năng thích ứng văn hóa, qua đó tạo ra một hướng phát triển khác biệt so với Thung lũng Silicon.
Ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI) của Trung Quốc bước vào năm 2025 với vị thế của một người đi sau. Tuy nhiên, chỉ trong vòng một năm, lĩnh vực này đã nhanh chóng bứt phá, liên tiếp thiết lập những cột mốc quan trọng.
Ngay từ đầu năm, sự ra đời của mô hình DeepSeek-R1 đã tạo ra chấn động trong cộng đồng AI toàn cầu nhờ chi phí đào tạo thấp cùng cách tiếp cận mã nguồn mở. Không lâu sau đó, Chính phủ Trung Quốc công khai thể hiện sự ủng hộ đối với việc ứng dụng AI trong robot công nghiệp và nhiều lĩnh vực sản xuất, dịch vụ khác.
Đến cuối năm, hàng loạt doanh nghiệp phát triển mô hình AI quy mô lớn như Zhipu AI và MiniMax đã nộp hồ sơ phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), mở ra khả năng trở thành những công ty khởi nghiệp AI đầu tiên trên thế giới niêm yết trên thị trường chứng khoán.
Trong bối cảnh Trung Quốc vẫn được nhìn nhận là đang nỗ lực thu hẹp khoảng cách với Thung lũng Silicon, đồng thời phải đối mặt với các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip tiên tiến từ Mỹ, những bước tiến kể trên cho thấy một hướng phát triển khác biệt. Chỉ sau một năm, ngành AI Trung Quốc đã chứng minh khả năng tạo ra đột phá bằng con đường riêng, không hoàn toàn phụ thuộc vào các điều kiện công nghệ tương tự phương Tây.
Với sự ra đời của DeepSeek-R1, nhóm nghiên cứu đã đạt được hiệu suất suy luận tiệm cận các mô hình hàng đầu thế giới, nhưng với chi phí thấp hơn đáng kể so với mặt bằng chung của ngành. Tại Trung Quốc, sự nổi lên nhanh chóng của DeepSeek đã đưa trí tuệ nhân tạo tạo sinh vượt ra khỏi phạm vi giới công nghệ, trở thành công cụ quen thuộc với người dùng phổ thông.
Trên bình diện quốc tế, tác động của sự kiện này còn sâu rộng hơn, được so sánh với cú sốc mà vệ tinh Sputnik của Liên Xô từng gây ra đối với Mỹ năm 1957. Việc người sáng lập DeepSeek, Liang Wenfeng (Lương Văn Phong), được tạp chí khoa học Nature vinh danh trong danh sách “Nature’s 10” càng khẳng định ý nghĩa và tầm ảnh hưởng của bước ngoặt này.
DeepSeek cho thấy việc đạt được năng lực trí tuệ nhân tạo tiên tiến không nhất thiết phải dựa hoàn toàn vào việc tích lũy sức mạnh tính toán, qua đó thách thức quan điểm cho rằng chủ sở hữu các dòng chip hiện đại nhất sẽ mặc nhiên giữ vị thế dẫn đầu.
Trong bối cảnh các mô hình mã nguồn đóng của những công ty như OpenAI hay Anthropic đang chiếm ưu thế, lựa chọn phát triển theo hướng mã nguồn mở của DeepSeek đã khơi lên những tranh luận sôi nổi tại Thung lũng Silicon.
Không chỉ tác động đến tư duy công nghệ, sự xuất hiện của DeepSeek còn tạo ra những chuyển biến rõ rệt trên thị trường toàn cầu. Dữ liệu từ nhiều nền tảng theo dõi ứng dụng cho thấy hơn một nửa người dùng DeepSeek đến từ Trung Quốc, Ấn Độ và Indonesia.
Tại các thị trường nhạy cảm về chi phí này, những mô hình mã nguồn mở, vận hành tiết kiệm nhanh chóng trở thành lựa chọn ưu tiên của giới phát triển. Nhờ đó, DeepSeek giúp các doanh nghiệp và nhà khởi nghiệp địa phương giảm phụ thuộc vào các giao diện lập trình ứng dụng (API) đắt đỏ, đồng thời chủ động xây dựng các sản phẩm phù hợp hơn với nhu cầu bản địa.
Sau sự xuất hiện của DeepSeek, làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo đã bùng nổ trên khắp Trung Quốc, đưa tổng quy mô ngành AI lên mức dự kiến khoảng 1,2 nghìn tỷ nhân dân tệ (tương đương 171 tỷ USD) trong năm 2025, tăng thêm 300 tỷ nhân dân tệ so với năm 2024.
Đáng chú ý, lĩnh vực này đang nhận được sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ Chính phủ Trung Quốc. Trong báo cáo công tác thường niên công bố vào tháng 3, chính phủ lần đầu tiên đề cập đến khái niệm “trí tuệ thể hiện” (embodied intelligence), tức việc ứng dụng AI trong robot và các hệ thống máy móc vật lý.
Song song với định hướng chính sách, nguồn vốn đầu tư cũng đang được đẩy mạnh. Hồ sơ của Zhipu AI cho thấy, trước khi niêm yết, doanh nghiệp này đã huy động khoảng 3 tỷ nhân dân tệ từ các tổ chức có liên kết với chính quyền tại nhiều đô thị lớn như Bắc Kinh, Hàng Châu, Chu Hải, Thành Đô và Thượng Hải.
Những khoản đầu tư này phản ánh chiến lược của chính quyền địa phương trong việc thúc đẩy phát triển AI gắn với lợi thế vùng. Hàng Châu, Chu Hải và Thành Đô đã lần lượt công bố các sáng kiến hợp tác với Zhipu AI nhằm xây dựng hệ sinh thái công nghiệp AI mang tính địa phương hóa, qua đó kết nối chặt chẽ hơn nguồn lực công nghiệp khu vực với các công nghệ AI tiên tiến.
Xu hướng này đang làm thay đổi cách đánh giá thành công của các doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn. Bên cạnh đột phá kỹ thuật và tăng trưởng người dùng, khả năng hỗ trợ chuyển đổi số cho các ngành công nghiệp truyền thống ngày càng trở thành tiêu chí then chốt.
Trong năm 2025, cả ngành AI của Mỹ và Trung Quốc đều hướng tới mục tiêu để các mô hình đảm nhận những nhiệm vụ phức tạp hơn, vượt ra ngoài phạm vi tạo nội dung. Trọng tâm mới là trí tuệ nhân tạo dạng tác nhân (AI agent), cho phép người dùng giao nhiệm vụ cụ thể để hệ thống tự động thực hiện, chẳng hạn như mua sắm trực tuyến. Tại Trung Quốc, các tập đoàn công nghệ lớn như ByteDance, Alibaba, Baidu và Tencent đều đang tích cực ra mắt các sản phẩm dựa trên mô hình tác nhân này.
Trí tuệ thể hiện (embodied intelligence) đang nổi lên như một điểm nóng đầu tư mới, với tổng vốn rót vào lĩnh vực này vượt 20 tỷ nhân dân tệ trong 10 tháng của năm 2025, tương đương khoảng một phần ba tổng vốn đầu tư toàn ngành AI. Tuy duy trì đà tăng trưởng, hướng tiếp cận này vẫn đối mặt với không ít thách thức, trong đó có phạm vi ứng dụng còn hạn chế và nhiều nút thắt công nghệ cốt lõi chưa được tháo gỡ.
Tương tự xu hướng tại Mỹ, các tập đoàn công nghệ Trung Quốc như Alibaba, ByteDance và Tencent đang đầu tư mạnh vào hạ tầng AI, bao gồm trung tâm dữ liệu và mạng lưới điện toán.
Đây không chỉ là cuộc đua về năng lực tính toán, mà còn là bước đi chiến lược nhằm chiếm lĩnh mô hình kinh doanh “AI như một dịch vụ” (AIaaS). Trong mô hình này, doanh nghiệp nắm giữ hạ tầng có lợi thế quyết định trong việc cung cấp dịch vụ AI chất lượng cao và xây dựng hệ sinh thái phong phú.
Ở chiều ngược lại, Thung lũng Silicon đang tập trung mở rộng giới hạn của các công nghệ nền tảng để tiến tới trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) – những hệ thống có năng lực và mức độ thông minh tiệm cận con người. Trung Quốc, trái lại, đặt trọng tâm vào việc thấu hiểu nhu cầu người dùng, tích hợp các kịch bản ứng dụng cụ thể và xây dựng hệ thống dịch vụ.
Các mô hình mã nguồn mở như DeepSeek, Qwen và Doubao là ví dụ tiêu biểu, khi cung cấp chuỗi công cụ tương đối hoàn chỉnh, từ huấn luyện, tinh chỉnh đến triển khai, giúp các doanh nghiệp vừa và nhỏ phát triển ứng dụng AI với chi phí hợp lý.
Nhờ khả năng tùy chỉnh sâu trên nền tảng mã nguồn mở, những lĩnh vực như y tế, pháp lý và giáo dục có điều kiện hình thành các mô hình AI chuyên biệt, đáp ứng yêu cầu nghiệp vụ thực tế. Song song đó, AI nhiều khả năng sẽ được tích hợp ngày càng sâu vào các thiết bị phổ biến như điện thoại thông minh, ô tô và đồ gia dụng. Khi kết hợp với lợi thế về sản xuất và chuỗi cung ứng, xu hướng này có thể đặt nền móng cho một thế hệ thiết bị điện tử tiêu dùng hoàn toàn mới.
Việc ngôn ngữ nào chiếm ưu thế trong dữ liệu huấn luyện AI từ lâu không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn là một cuộc cạnh tranh quyền lực âm thầm: Ngôn ngữ được ưu tiên trong quá trình đào tạo sẽ có sức ảnh hưởng lớn hơn trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo. Khi các mô hình AI của Trung Quốc bước ra thị trường toàn cầu, sự phức tạp về ngôn ngữ – vốn từng được xem là rào cản – lại dần trở thành một lợi thế.
Một ví dụ tiêu biểu là mô hình đa ngôn ngữ Đông Nam Á Qwen-SEA-LION-v4 của Singapore, được xây dựng trên nền tảng mã nguồn mở Qwen của Alibaba. Mô hình này hỗ trợ tới 119 ngôn ngữ, thuộc nhóm dẫn đầu toàn ngành. AI Singapore đã đóng góp chuyên môn bản địa bằng cách cung cấp hơn 100 tỷ token dữ liệu, bao gồm tiếng Miến Điện, tiếng Indonesia, tiếng Thái và nhiều ngôn ngữ khác, nhằm tái huấn luyện và tối ưu hóa mô hình.
Sự hợp tác này hướng tới việc tháo gỡ một thách thức lâu nay của AI tại Đông Nam Á: Khu vực có hơn 1.200 ngôn ngữ và tỷ lệ chuyển mã ngôn ngữ cao, tức việc pha trộn nhiều ngôn ngữ trong giao tiếp hằng ngày.
Trong khi đó, phần lớn các mô hình AI toàn cầu tập trung vào tiếng Anh, khiến chúng khó đáp ứng nhu cầu của những thị trường đa ngôn ngữ và làm gia tăng hiện tượng “phân hóa AI” – nơi các ngôn ngữ phổ biến tiếp tục được củng cố, còn những ngôn ngữ ít tài nguyên bị bỏ lại phía sau.
Khác với các làn sóng trước đây, vốn dựa vào lợi thế nền tảng hoặc giá thành thấp, các doanh nghiệp Trung Quốc tại Trung Đông, Đông Nam Á và Mỹ Latinh ngày càng chú trọng đến khả năng hỗ trợ ngôn ngữ bản địa, thích ứng với hệ thống giáo dục địa phương và nắm bắt các sắc thái văn hóa trong quá trình tạo nội dung.
AI vì thế không còn đơn thuần là công cụ dịch thuật các sản phẩm từ Trung Quốc, mà trở thành phương tiện giúp doanh nghiệp “được thấu hiểu” trong những bối cảnh văn hóa khác nhau.
Nhìn lại năm 2025, dù sự phát triển của ngành AI gắn chặt với bối cảnh cạnh tranh Mỹ – Trung, tương lai của công nghệ này không được định đoạt bởi một phòng thí nghiệm hay một quốc gia duy nhất. Thay vào đó, đó là một tiến trình khám phá mang tính toàn cầu, được định hình bởi cộng đồng đa dạng gồm các nhà phát triển, doanh nghiệp và người dùng trên khắp thế giới. Chính chiều kích văn hóa và tính cộng hưởng này có lẽ là tài sản quan trọng nhất mà ngành công nghiệp AI tích lũy được trong năm 2025.
