Gửi bình luận
(GDTĐ) - Mỗi độ “Tết đến xuân về”, những lớp thanh niên đã đến tuổi chín muồi ở làng Triều Khúc (phường Thanh Liệt, Hà Nội) lại háo hức chờ đón lễ “trưởng thành” – một nghi lễ truyền thống mang ý nghĩa đánh dấu bước chuyển trong đời người. Người được lựa chọn tham gia nghi lễ phải đáp ứng nhiều tiêu chí khắt khe: ở độ tuổi cận U50, có đạo đức tốt, xuất thân từ gia đình nền nếp, văn hóa; khi ấy mới đủ điều kiện khoác áo the, đội khăn xếp, ra đình làng làm lễ “trưởng thành”.
Lễ “trưởng thành”, hay còn gọi là tục “lên Bô” – tức được xếp vào hàng bô lão, những người lớn tuổi có uy tín trong cộng đồng – là nét đẹp văn hóa đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ ở làng Triều Khúc. Với các gia đình có nền nếp, uy tín trong làng, việc con cháu được “lên Bô” không chỉ là vinh dự cá nhân mà còn là niềm tự hào chung của cả dòng họ.
Đầu năm nay, khi hai ông bà cùng bước sang tuổi 70 – tức “lên Bát”, được khoác áo the xanh, đội khăn xanh, xếp vào hàng “tiên chỉ”, ông Triệu Khắc Hiền và bà Triệu Thị Thơm (xóm Lẻ, làng Triều Khúc) chia sẻ niềm vui nhân đôi khi gia đình có hai con rể được làm lễ “lên Bô”. Niềm hân hoan ấy sẽ còn tiếp nối vào năm tới, khi con trai cả của ông bà đến lượt nhận vinh dự này.
Theo Tiến sĩ Đinh Đức Tiến, giảng viên Khoa Lịch sử (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn), “lên Bô”, hay còn gọi là “lên lão”, là phong tục truyền thống tồn tại ở một số làng quê Việt Nam như Triều Khúc, nhằm tôn vinh những người cao tuổi khi đạt đến một mốc tuổi nhất định, thường là 49 hoặc 50 tuổi. Nghi lễ này không chỉ đánh dấu việc trở thành bô lão được kính trọng trong làng, mà còn thể hiện đạo lý hiếu kính, giáo dục con cháu về sự tri ân và gìn giữ nề nếp gia phong. Các nghi thức “lên Bô” thường bao gồm lễ mừng thọ, trình diện trước dân làng và thành hoàng, diễn ra vào dịp đầu xuân.
Hiện nay, không chỉ làng Triều Khúc mà nhiều địa phương khác như làng Phương Khê, Hàm Dương (TP Hải Phòng)… vẫn duy trì phong tục đẹp này. Điểm chung của các nghi lễ “lên Bô” là đều được tổ chức vào dịp “Tết đến xuân về” và tuân thủ những cổ tục, từ quy định trang phục áo the theo độ tuổi – đen, xanh, vàng, đỏ… đến trình tự nghi lễ. Riêng làng Triều Khúc có những nét đặc thù. Do thờ Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng làm thành hoàng, dân làng từ lâu kiêng húy, không gọi đấng sinh thành là “bố” mà gọi chệch là thầy hoặc ba. Bởi vậy, tục “lên Bô” ở đây mang ý nghĩa riêng, gắn với đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, gồm lễ trình, lễ chính và lễ tạ ơn, được tổ chức vào mồng 8 Tết Nguyên đán tại làng cổ Đường Lâm (Ba Vì, Hà Nội) – quê hương của Bố Cái Đại Vương.
Cũng chỉ ở Triều Khúc, người đủ 49 tuổi được gọi là “lên Bô”, 68 tuổi là “lên Bát”, 88 tuổi là “lên Cửu”. Cách gọi này vừa mang ý nghĩa động viên tinh thần, vừa gửi gắm mong ước các “ông Bô”, “bà Bô” vượt qua những năm tuổi được cho là nhiều vận hạn như quan niệm “49 chưa qua, 53 đã tới”. Theo nếp sống mới, tục “lên Bô” cũng mở rộng để tôn vinh cả phụ nữ.
“Ông Bô” Nguyễn Duy Hà (xóm Đình, làng Triều Khúc) cho biết, lễ “lên Bô” được tổ chức tại đình làng không chỉ là sự ghi nhận của cộng đồng đối với những đóng góp, thâm niên của các bậc trung niên, cao niên, mà còn góp phần gắn kết tình làng nghĩa xóm, bồi đắp tinh thần đoàn kết và gìn giữ bản sắc văn hóa làng quê. Đây cũng là dịp để giáo dục con cháu về lòng hiếu thảo, sự biết ơn và kính trọng người già – những giá trị đã được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Ngay từ tinh mơ ngày 25 tháng 11 năm Ất Tỵ (tức 13/1/2026), các “cụ non” làng Triều Khúc đã chỉnh tề trong trang phục truyền thống. Các “ông Bô” khăn xếp, áo the đen; các “bà Bô” duyên dáng trong tà áo dài, theo từng tốp từ xóm Đình, xóm Chùa, xóm Lẻ… bày biện lễ vật, tiến ra đình, ra chùa để cáo yết tổ tiên, tiền nhân.
Lễ “lên Bô” vì thế không chỉ là nghi lễ của riêng mỗi cá nhân, mà đã trở thành ngày hội chung của cả làng. Theo bước chân các “ông Bô”, “bà Bô” là con cháu, người thân trong niềm hân hoan, tự hào. Những lời chào hỏi, chúc tụng rộn ràng vang lên khắp các ngõ nhỏ, tạo nên không khí đầu xuân ấm áp, đậm đà bản sắc làng quê Bắc Bộ.
