Gửi bình luận
Lần đầu tiên, tiêu chuẩn về năng lực số và khả năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) dự kiến sẽ bắt buộc đối với trợ giảng, nghiên cứu viên và nhân sự hỗ trợ trong cơ sở giáo dục đại học.
Đề xuất này không chỉ đặt ra yêu cầu đào tạo lại đội ngũ mà còn tạo động lực để những người trẻ chủ động nâng cấp kỹ năng, thích ứng với giáo dục số và AI.
Mới đây, Bộ GD&ĐT công bố dự thảo Thông tư Quy định tiêu chuẩn, điều kiện, chế độ làm việc, bổ nhiệm và xếp lương đối với nhân sự hỗ trợ giáo dục đại học để lấy ý kiến góp ý của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan. Dự thảo Thông tư được xây dựng nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý về quản lý, sử dụng và phát triển đội ngũ nhân sự hỗ trợ giáo dục đại học. Đây là bước cụ thể hóa Luật Giáo dục đại học năm 2025, hướng tới xây dựng đội ngũ hỗ trợ chuyên nghiệp, hiện đại và đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.
Dự thảo Thông tư tập trung vào việc chuẩn hóa và nâng cao năng lực cho nhóm nhân sự hỗ trợ trong các cơ sở giáo dục đại học, bao gồm: trợ giảng, nghiên cứu viên và nhân sự hỗ trợ giảng dạy.
Lần đầu tiên, năng lực số, khả năng ứng dụng công nghệ thông tin và AI được đưa vào thành tiêu chuẩn bắt buộc đối với tất cả các vị trí nhân sự hỗ trợ giáo dục đại học. Điều này nhằm phát triển toàn diện đội ngũ công tác trong các cơ sở giáo dục đại học đáp ứng yêu cầu bối cảnh mới.
Dự thảo quy định vị trí trợ giảng và nhân sự hỗ trợ giảng dạy (trường hợp chưa có quy định chuyên ngành) phải có trình độ đại học trở lên phù hợp với vị trí việc làm. Đối với nghiên cứu viên, tiêu chuẩn sẽ thực hiện theo quy định của Bộ Khoa học và Công nghệ nhưng bổ sung thêm yêu cầu về năng lực sư phạm và hỗ trợ giảng dạy.
Theo PGS.TS Tưởng Duy Hải - Trưởng nhóm chuyên môn Phương pháp dạy học Vật lí, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, khả năng ứng dụng AI trở thành tiêu chuẩn bắt buộc là điểm đổi mới quan trọng của dự thảo Thông tư, thể hiện sự chuyển biến trong tư duy quản lý nhân sự giáo dục đại học trước yêu cầu chuyển đổi số.
Lần đầu tiên, Bộ GD&ĐT quy định trợ giảng, nghiên cứu viên và nhân sự hỗ trợ giảng dạy phải "có năng lực số, khả năng ứng dụng công nghệ thông tin, AI và sử dụng được ngoại ngữ trong thực hiện các nhiệm vụ của vị trí việc làm". PGS.TS Tưởng Duy Hải nhìn nhận, đây không chỉ là yêu cầu về kỹ năng công nghệ mà còn là sự thay đổi về chuẩn năng lực nghề nghiệp của đội ngũ hỗ trợ giáo dục đại học.
Quy định này cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Quyết định số 131/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về chuyển đổi số trong giáo dục và Luật Nhà giáo năm 2025 nhấn mạnh yêu cầu phát triển năng lực số, đổi mới phương pháp dạy học và học tập suốt đời đối với đội ngũ nhà giáo.
Từ thực tiễn kinh nghiệm làm việc trong môi trường đào tạo giáo viên, PGS.TS Tưởng Duy Hải cho rằng, không nhất thiết phải đào tạo lại đội ngũ này vì các trợ giảng đều đảm bảo có trình độ đại học trở lên và đều được cập nhật kiến thức, chuyên môn hằng năm như tiêu chuẩn của nhà giáo trong các cơ sở giáo dục đại học. Do đó, dự thảo là cách cụ thể hóa, chuẩn hóa để đảm bảo nâng cao chất lượng chuyên môn nghiệp vụ và trình độ của đội ngũ hỗ trợ giáo dục đại học để bắt kịp với xu hướng đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong các cơ sở giáo dục đại học hiện nay.
Đối với các trường đào tạo giáo viên, PGS.TS Tưởng Duy Hải nhìn nhận, yêu cầu này có ý nghĩa quan trọng để hệ thống đào tạo chuyển đổi từ mô hình sử dụng AI trong học tập, hỗ trợ chuyên môn thành mô hình đào tạo giáo viên dạy cùng AI, sáng tạo cùng AI. Nghĩa là, giảng viên và trợ giảng phải biết khai thác AI không chỉ thiết kế bài học, phát triển học liệu số, cá thể hóa việc học, hỗ trợ kiểm tra đánh giá và nâng cao hiệu quả nghiên cứu mà còn cùng AI tổ chức dạy học, tạo môi trường cho học sinh sáng tạo cùng với AI.
Trên thực tế, một số cơ sở giáo dục đại học đã chủ động chuẩn bị cho xu hướng này. Đơn cử như: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) đã công bố Khung năng lực AI dành cho sinh viên. Đây được xem là khung năng lực AI toàn diện đầu tiên cho giáo dục đại học tại Việt Nam. Nhà trường đồng thời phát triển các tài liệu hướng dẫn nhằm hỗ trợ cả giảng viên, trợ giảng và sinh viên sử dụng AI hiệu quả trong học tập, giảng dạy và nghiên cứu.
Theo GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng nhà trường, AI chỉ thực sự phát huy giá trị khi người dạy và người học được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng ứng dụng, tư duy phản biện và đạo đức trong sử dụng công nghệ. Vì vậy, việc xây dựng năng lực AI không chỉ dành cho sinh viên mà cần mở rộng tới toàn bộ đội ngũ tham gia hoạt động đào tạo và nghiên cứu trong các cơ sở giáo dục đại học.
Khuyến nghị các bạn trẻ đang làm trợ giảng cần "nâng cấp" bản thân để không bị tụt hậu, PGS.TS Tưởng Duy Hải nhấn mạnh, người trẻ nói chung và người hỗ trợ giáo dục đào tạo nói riêng cần phải trang bị cho bản thân các kiến thức về AI, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo để bắt kịp yêu cầu đổi mới giáo dục và đáp ứng nhu cầu cho người học.
Không chỉ là công cụ, các bạn trẻ nên coi AI là năng lực nghề nghiệp. Đây là định hướng phát triển năng lực nghề nghiệp của bản thân để đáp ứng môi trường nghề nghiệp hiện tại và tương lai. Rộng hơn là tập trung vào rèn luyện bản thân để nâng cao năng lực số phục vụ nghiên cứu khoa học, phát triển năng lực sư phạm AI.
Để nâng cao năng lực ứng dụng AI cho giảng viên, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) đã tổ chức khóa tập huấn "Ứng dụng AI trong nghiên cứu khoa học: Từ ý tưởng đến tạp chí quốc tế". GS.TS Hoàng Anh Tuấn khẳng định, AI không thay thế nhà nghiên cứu, mà mở rộng năng lực của họ. Người giảng viên, nếu biết cách khai thác AI một cách thông minh và có trách nhiệm, sẽ biến công nghệ thành người cộng sự - giúp tư duy khoa học trở nên sắc bén, hệ thống và hiệu quả hơn.
