Nguyên Phó Giám đốc Sở GD&ĐT TPHCM: Đủ chỗ học, có thể bỏ thi lớp 10

Đây là quan điểm của ông Nguyễn Văn Ngai, nguyên Phó Giám đốc Sở GD&ĐT TPHCM, khi trao đổi với phóng viên Dân trí về chủ trương rà soát, cắt giảm các cuộc thi, hội thi không cần thiết của thành phố trong thời gian tới.

Theo ông Ngai, với thi tuyển sinh lớp 10, việc có tiếp tục duy trì hay không cần được đặt trong mối quan hệ với khả năng đáp ứng trường lớp của thành phố. Khi TPHCM có đủ chỗ học ở các trường THPT công lập, có thể giảm, thậm chí tiến tới không cần tổ chức thi như hiện nay.

Trong khi đó, với kỳ thi tốt nghiệp THPT, điều cốt lõi là phải tính toán và xác định lại mục tiêu đánh giá cho phù hợp.

Cắt giảm những kỳ thi chưa thật sự cần thiết

Thưa ông, TPHCM đang đặt vấn đề giảm 50% các cuộc thi, hội thi trong năm học 2026-2027. Theo ông, việc cắt giảm này có ý nghĩa như thế nào?

- Việc tổ chức các kỳ thi có tác dụng nhất định. Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng có nhiều hoạt động ảnh hưởng đến công tác dạy và học, trước hết là về thời gian.

Có những kỳ thi nếu nhìn từ bên ngoài thì mang tính hình thức nhiều hơn là đem lại hiệu quả thực chất. Vì vậy, tôi cho rằng cần rà soát, cắt giảm những kỳ thi chưa thật sự cần thiết, bảo đảm thời gian cho việc dạy và học.

Tinh thần này cũng phù hợp với chỉ đạo của Thủ tướng về việc rà soát, cắt giảm các kỳ thi, cuộc thi không cần thiết, qua đó giảm áp lực thi cử cho học sinh, giáo viên và phụ huynh.

Việc giảm thi không có nghĩa là buông lỏng đánh giá. Những kỳ thi thực sự cần thiết vẫn phải được tổ chức nghiêm túc để đánh giá chất lượng.

Vấn đề là phải phân biệt được kỳ thi nào cần thiết, kỳ thi nào mang tính hình thức hoặc có thể tổ chức theo cách nhẹ nhàng hơn.

Tôi nghĩ ngành giáo dục đang đi theo hướng đó thì cần tiếp tục tính toán để vừa giảm áp lực cho học sinh, phụ huynh, giáo viên, vừa bảo đảm được yêu cầu đánh giá chất lượng.

Cuối cùng, điều quan trọng nhất vẫn là làm sao để kết quả đánh giá phản ánh đúng thực chất, chứ không phải tổ chức càng nhiều kỳ thi thì chất lượng giáo dục càng cao.

Đủ chỗ học thì nên cắt giảm kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10

Vậy với 2 kỳ thi quan trọng nhất hiện nay là tuyển sinh vào lớp 10 và thi tốt nghiệp THPT, ông có đề xuất gì về việc tiến tới giảm bớt áp lực cho học sinh?

- Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 được tổ chức sau khi học sinh hoàn thành THCS, nhằm tuyển chọn học sinh vào học THPT. Nhưng vấn đề này gắn với một câu chuyện lớn hơn, đó là trường lớp.

Hiện nay, thành phố đang nỗ lực xây dựng trường lớp để bảo đảm có thể tiếp nhận học sinh trong độ tuổi đến trường, từ mầm non, tiểu học, THCS đến THPT. Nếu chưa có đủ trường lớp thì việc tuyển sinh vào THPT công lập phải có sự phân bổ. Khi số học sinh có nhu cầu vào công lập lớn hơn khả năng tiếp nhận, việc thi tuyển là một trong những phương thức để lựa chọn và phân bổ học sinh.

Nhưng về lâu dài, nếu thành phố đáp ứng đủ chỗ học thì có thể tính toán lại kỳ thi này.

Nghĩa là theo ông, điều kiện tiên quyết để giảm hoặc tiến tới bỏ thi lớp 10 là phải giải quyết được bài toán trường lớp?

- Tôi nghĩ vậy.

Hằng năm, thành phố cần căn cứ vào sự phát triển dân số, số lượng học sinh trong từng độ tuổi để dự báo nhu cầu trường lớp. Có thể tính theo từng giai đoạn 5 năm, 10 năm để chủ động xây dựng trường học.

Nếu đáp ứng được đủ chỗ học, thì lúc đó không nhất thiết đưa một kỳ thi vào quá trình học tập của học sinh sau THCS.

Để làm được điều này, bên cạnh hệ thống trường công lập, xã hội hóa giáo dục cũng rất quan trọng. Các trường ngoài công lập có thể góp phần đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng của học sinh, chẳng hạn những em muốn học sâu về ngoại ngữ hoặc theo những chương trình giáo dục khác.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT cần bảo đảm đánh giá thực chất

Một vấn đề khác ông đề cập là kỳ thi tốt nghiệp THPT. Vì sao ông cho rằng cần thận trọng khi nhìn vào tỷ lệ tốt nghiệp rất cao hiện nay?

- Tỷ lệ tốt nghiệp có thể được dùng để đánh giá chất lượng giáo dục của các tỉnh, thành. Điều đó không sai. Nhưng thực tế trong thời gian qua, hầu hết các tỉnh, thành đều có tỷ lệ tốt nghiệp trên 90%, rất ít địa phương dưới mức này. Còn tỷ lệ đó có phản ánh đúng chất lượng thực tế hay không thì tôi không có cơ sở để khẳng định. Tôi chỉ nói đây là một vấn đề để tham khảo, dựa trên suy nghĩ và kinh nghiệm của cá nhân tôi.

Tôi nhớ thời ông Nguyễn Thiện Nhân làm Bộ trưởng Bộ GD&ĐT, khi công tác thi cử được siết chặt, năm đầu tiên tỷ lệ tốt nghiệp ở nhiều địa phương giảm mạnh. TPHCM khi đó giảm không nhiều, khoảng dưới 2%. Nhưng ở một số tỉnh, đặc biệt khu vực vùng cao, miền núi, tỷ lệ tốt nghiệp có nơi từ 70-80%, thậm chí 90%, giảm xuống rất thấp.

Có những nơi tỷ lệ tốt nghiệp giảm rất sâu. Thậm chí có trung tâm GDTX không có thí sinh nào đỗ tốt nghiệp.

Những năm sau, tỷ lệ tốt nghiệp dần trở lại mức cũ. Trong những năm gần đây, hầu hết các địa phương đều đạt trên 90%, nhiều nơi gần 100%.

Nếu đó là kết quả của việc chất lượng giáo dục thực sự được nâng lên thì rất đáng mừng. Nhưng chất lượng giáo dục là cả một quá trình, không thể năm nay thay đổi một cách rất lớn rồi năm sau lại quay trở lại như cũ mà không có những nguyên nhân tương ứng.

Tôi nói điều này không để chê hay phê phán kỳ thi. Điều tôi muốn nói là làm sao để kết quả thi và tỷ lệ tốt nghiệp phản ánh đúng thực chất.

Vậy theo ông, có vấn đề gì trong cách tính kết quả tốt nghiệp hiện nay cần được nhìn lại?

- Trước đây, kết quả tốt nghiệp chủ yếu dựa vào điểm thi các môn. Sau này chúng ta cho rằng điểm thi chỉ là một bài kiểm tra, trong khi học sinh phải được đánh giá cả quá trình học tập. Về mặt nguyên tắc, cách tiếp cận đó tương đối hợp lý.

Nhưng khi đi vào thực tế thì cần phải suy nghĩ. Hiện nay, điểm học tập trong quá trình THPT được tính với tỷ trọng đáng kể vào kết quả xét tốt nghiệp. Tôi cho rằng cần khảo sát thực tế để thấy rõ vấn đề. Có những trường hợp điểm học tập rất cao nhưng điểm thi chỉ khoảng 2-3 điểm ở môn tương ứng.

Tôi không nói cách làm này là tuyệt đối không đúng. Nhưng nếu mỗi trường có cách kiểm tra, đánh giá, ra đề khác nhau thì việc dùng điểm học tập trong suốt quá trình để đánh giá chung giữa các trường cũng cần được xem xét kỹ. Có thể nghiên cứu giảm tỷ trọng điểm học tập, chẳng hạn theo hướng 20-80 hoặc 30-70 giữa điểm quá trình và điểm thi.

Xin trân trọng cảm ơn chia sẻ của ông!