Nhật Bản thông qua dự luật chính thức hóa sách giáo khoa điện tử

Động thái này được đánh giá là một bước tiến quan trọng trong lộ trình chuyển đổi số của hệ thống giáo dục Nhật Bản, song cũng đặt ra không ít thách thức về hạ tầng, chi phí và tác động đối với người học.

Theo báo Japan Times, hiện sách giáo khoa điện tử tại Nhật Bản mới chỉ được sử dụng như tài liệu bổ trợ. Tuy nhiên, theo kế hoạch, các tài liệu này có thể trở thành sách giáo khoa chính thức từ năm tài chính 2030, sau khi chính phủ tiến hành đánh giá tổng thể vào năm tài chính 2028. Việc lựa chọn sách giáo khoa, ở định dạng in hay điện tử, sẽ do các hội đồng giáo dục địa phương quyết định, tạo sự linh hoạt trong triển khai phù hợp với điều kiện từng khu vực.

Một trong những lợi thế nổi bật của sách giáo khoa điện tử là khả năng tích hợp các công cụ hỗ trợ học tập đa phương tiện. Học sinh có thể sử dụng chức năng âm thanh để kiểm tra phát âm trong quá trình học ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh; hoặc ghi âm, xem video để luyện tập các môn năng khiếu như âm nhạc. Ngoài ra, các tài liệu kỹ thuật số hiện nay còn cho phép phóng to văn bản, đọc nội dung bằng giọng nói và cung cấp hướng dẫn ngữ âm, góp phần nâng cao khả năng tiếp cận kiến thức cho nhiều nhóm học sinh.

Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích rõ rệt, việc mở rộng sử dụng sách giáo khoa điện tử cũng làm dấy lên nhiều lo ngại trong xã hội. Một số ý kiến cảnh báo về những tác động tiêu cực tiềm tàng đối với sức khỏe của học sinh, đặc biệt là nguy cơ suy giảm thị lực do tiếp xúc với thiết bị điện tử trong thời gian dài. Trước thực tế này, Bộ Giáo dục Nhật Bản cho biết sẽ xây dựng các hướng dẫn cụ thể nhằm làm rõ những rủi ro có thể phát sinh khi sử dụng sách giáo khoa điện tử trong dài hạn, từ đó đưa ra các khuyến nghị phù hợp.

Việc thúc đẩy sách giáo khoa điện tử tại Nhật Bản được hỗ trợ bởi sự phát triển nhanh chóng của hạ tầng công nghệ trong trường học. Tính đến cuối năm tài chính 2022, gần như tất cả các trường tiểu học và trung học cơ sở trên cả nước đã triển khai chương trình “mỗi học sinh một thiết bị”, trong đó mỗi em được trang bị một máy tính bảng. Đây được xem là nền tảng quan trọng để triển khai rộng rãi các hình thức học tập số trong thời gian tới.

Dù vậy, hiện nay phần lớn nội dung của các tài liệu giảng dạy kỹ thuật số vẫn chủ yếu là phiên bản điện tử của sách giáo khoa in, chưa khai thác hết tiềm năng của công nghệ. Nhằm khắc phục hạn chế này, các nhóm làm việc của hội đồng chuyên môn và Bộ Giáo dục đang hướng tới việc phát triển các nội dung mang tính tương tác cao hơn, tận dụng đặc trưng của môi trường số.

Các ví dụ được đưa ra bao gồm việc trình bày từ vựng tiếng Anh thông qua âm thanh và video; cho phép học sinh nhập mã lập trình để quan sát các phép toán đơn giản; hoặc tạo hoạt ảnh minh họa các khái niệm hình học trong môn toán. Những đổi mới này được kỳ vọng sẽ giúp bài học trở nên sinh động, trực quan hơn, từ đó nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức.

Tuy nhiên, nhiều chi tiết liên quan đến định dạng và tiêu chuẩn của sách giáo khoa điện tử vẫn đang trong quá trình thảo luận. Dù về lý thuyết có thể phát triển hoàn toàn sách giáo khoa dưới dạng kỹ thuật số, Bộ Giáo dục Nhật Bản cho rằng mô hình kết hợp giữa sách in và tài liệu điện tử nhiều khả năng sẽ phổ biến hơn trong thực tế, do các yếu tố như chi phí sản xuất và mức độ sẵn sàng của hệ thống.

Một quan chức Bộ Giáo dục cho biết việc cân bằng giữa hai định dạng này sẽ do các nhà xuất bản quyết định, với mục tiêu tăng tính linh hoạt và khuyến khích đổi mới sáng tạo. Các phương án đang được xem xét bao gồm tích hợp mã QR trong sách giáo khoa in để truy cập nội dung số; phân chia nội dung giữa sách giấy và nền tảng điện tử; hoặc phát triển các ứng dụng hỗ trợ học tập trên thiết bị cá nhân.

Hiện nay, nhiều sách giáo khoa in tại Nhật Bản đã được tích hợp mã QR dẫn tới tài liệu số. Tuy nhiên, các nội dung này chưa thuộc diện kiểm duyệt chính thức của chính phủ, dẫn đến sự không đồng nhất về chất lượng. Trong thời gian tới, các tài liệu kỹ thuật số được truy cập thông qua sách giáo khoa sẽ phải trải qua quy trình kiểm duyệt tương tự như sách in, nhằm đảm bảo tính chính xác và phù hợp về mặt giáo dục.

Sự gia tăng của các thành phần kỹ thuật số cũng đặt ra yêu cầu điều chỉnh quy trình kiểm duyệt hiện hành. Các chuyên gia đang xem xét liệu chu kỳ kiểm duyệt bốn năm một lần có còn phù hợp trong bối cảnh nội dung số có thể được cập nhật liên tục hay không. Bên cạnh đó, các tiêu chí mới, như độ dài của video hay dung lượng thông tin, cũng có thể được đưa vào quy định.

Một vấn đề đáng chú ý khác là chi phí. Sách giáo khoa tại các trường tiểu học và trung học cơ sở ở Nhật Bản hiện được cung cấp miễn phí, với mức giá do Chính phủ quy định. Tuy nhiên, khi tích hợp thêm các yếu tố kỹ thuật số, chi phí xuất bản, bảo trì và vận hành được dự báo sẽ gia tăng đáng kể. Điều này đòi hỏi các cơ quan chức năng phải tính toán mức giá phù hợp, đảm bảo cân đối giữa chất lượng và khả năng chi trả.

Ngoài ra, một số ý kiến lo ngại rằng quá trình số hóa có thể tạo lợi thế cho các nhà xuất bản lớn, vốn có nguồn lực tài chính và nhân sự mạnh để đầu tư phát triển nội dung số. Nếu thị trường bị chi phối bởi một số ít doanh nghiệp, sự đa dạng trong sách giáo khoa có thể bị thu hẹp, ảnh hưởng đến quyền lựa chọn của các trường học.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh cần xem xét đặc điểm phát triển của học sinh theo từng độ tuổi và tính chất của từng môn học. Với học sinh nhỏ tuổi, sách giáo khoa in vẫn được đánh giálà phù hợp hơn trong việc hình thành kỹ năng đọc và tập trung. Do đó, Bộ Giáo dục Nhật Bản dự kiến sẽ ban hành các hướng dẫn cụ thể về việc sử dụng sách giáo khoa điện tử theo từng cấp học và môn học, nhằm đảm bảo hiệu quả giáo dục tối ưu.