Gửi bình luận
GS.TSKH Đặng Huy Huỳnh lo ngại, nếu thả ồ ạt quá nhiều cá chép cùng lúc có thể làm ảnh hưởng đến hệ sinh thái, vì chúng phải cạnh tranh nguồn thức ăn với nhau.
Không nên thả quá nhiều và ồ ạt
Lễ cúng ông Công, ông Táo (Táo quân) thường được tiến hành vào ngày 23 tháng Chạp hàng năm. Theo quan niệm dân gian, Táo quân sẽ cưỡi cá chép về trời để báo cáo mọi việc với Ngọc Hoàng.
Vì vậy, các gia đình cũng chuẩn bị loại cá này để thả ra ao, hồ, sông làm phương tiện cho Táo quân lên đường làm nhiệm vụ.
Sau khi cúng ông Công, ông Táo, các gia đình sẽ phóng sinh hàng triệu con cá ra ao, hồ... Điều này khiến nhiều người lo ngại ảnh hưởng đến hệ sinh thái và môi trường.
Chia sẻ với phóng viên Dân trí, GS.TSKH Đặng Huy Huỳnh - Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam - cho rằng tục lệ thả cá chép vào ngày 23 tháng Chạp là nét đẹp văn hoá lâu đời, gắn với đời sống tâm linh của người Việt.
Hiện nay, trên thị trường có bán cá chép đỏ với màu sắc bắt mắt, rực rỡ tượng trưng cho sự may mắn. Ông cho rằng, đây là kết quả của sự lai tạo qua nhiều năm. Cá chép đỏ không thuộc danh mục sinh vật ngoại lai gây hại.
Cá chép vốn là loài cá nước ngọt, hiền lành, chủ yếu ăn rong, rêu. Chúng thích môi trường nước sạch sẽ, cần nhiều oxy.
Nói về vấn đề mọi người thả cá chép với số lượng lớn ra ao, hồ, sông suối, vị chuyên gia lo ngại có thể có những tác động đến cân bằng sinh thái.
Ông cho rằng, người dân không nên thả quá nhiều cá chép. Mỗi gia đình chỉ nên thả vài con để thể hiện sự thành tâm. Khi phóng sinh số lượng hợp lý, sự vận động của cá sẽ tạo ra luồng oxy, giúp điều hòa nguồn nước và làm phong phú đa dạng sinh học.
"Nếu các gia đình thả nhiều cá chép xuống ao, hồ cùng lúc, có thể ảnh hưởng đến hệ sinh thái, do chúng phải cạnh tranh thức ăn rong, rêu với nhau. Ngoài ra, một số lượng lớn cá chép cùng được thả khiến cho luồng oxy bị giảm sút khiến con vật bị chết", GS.TSKH Đặng Huy Huỳnh nhấn mạnh.
Trên thực tế, ông Huỳnh từng nhìn thấy nhiều người thả cá chép vội vàng, đứng từ trên cao đổ cá xuống bên dưới. Đây là hành động phản cảm và không nên làm theo.
Vị chuyên gia cho rằng, cá chép được nuôi trong chậu tại các quầy hàng vốn đã suy yếu về sức khoẻ do sống trong môi trường chật hẹp, không đủ điều kiện tự nhiên như ao, sông, hồ. Việc đổ cá từ trên cao xuống gây tổn thương đến các bộ phận trên cơ thể cá, thậm chí có thể khiến chúng bị chết.
“Cá chết không được thu gom kịp thời sẽ bốc mùi hôi thối, gây ô nhiễm môi trường và làm ảnh hưởng đến cảnh quan. Vì vậy, người dân nên thả cá một cách nhẹ nhàng, từ tốn và thành tâm để chúng có cơ hội sống sót, phát triển”, vị chuyên gia khuyến cáo.
Liên quan đến việc phóng sinh, GS.TSKH Đặng Huy Huỳnh cảnh báo, một số người vẫn dùng rùa tai đỏ để thả xuống ao, hồ, vì quan niệm rùa mang lại vận tốt, may mắn. Đây là loài sinh vật ngoại lai, nguy hiểm với hệ sinh thái.
"Tuyệt đối không phóng sinh rùa tai đỏ, vì chúng ăn tạp, tấn công các loài khác trong cùng môi trường sống, gây tàn phá hệ sinh thái địa phương", GS.TSKH Đặng Huy Huỳnh cho hay.
Không nhất thiết phải mua cá sống đem thả
Nói về tập tục thả cá chép, đứng ở góc nhìn chuyên gia văn hoá, TS Nguyễn Ánh Hồng (Nguyên Trưởng khoa Văn hóa phát triển, Học viện Báo chí và Tuyên truyền), cho rằng ngày xưa, do điều kiện kinh tế chưa phát triển, không có các làng nghề chuyên nuôi cá chép phục vụ riêng cho ngày ông Công, ông Táo như hiện nay. Người dân chủ yếu bắt cá từ ao hồ, đồng ruộng rồi đem phóng sinh.
Khi đời sống vật chất đầy đủ hơn, người dân sinh ra các lễ nghi, hình thành những nơi chuyên nuôi cá chép đỏ để bán như một đặc sản dành riêng cho ngày ông Công, ông Táo.
Vị chuyên gia cho rằng: "Không phải thả nhiều cá chép mới thành tâm, quan trọng nhất là tấm lòng của người dâng lễ".
Bà Hồng cho rằng, nhiều người thả cá ồ ạt, thiếu sự tôn kính, không quan tâm đến sự sống của con vật sau khi phóng sinh. Trên thực tế, có những gia đình thả cá xuống nơi có nước bẩn, đứng trên cầu ném toàn bộ túi nilon xuống dưới làm cá bị chết ngạt.
"Việc thả không đúng nơi, không đúng cách khiến mỹ tục trở thành hủ tục, gây ô nhiễm hệ sinh thái và cản trở những khát vọng tốt đẹp của con người", vị chuyên gia cảnh báo.
Theo TS Nguyễn Ánh Hồng, theo văn hóa truyền thống, cá chép là một trong ba vật phẩm thuộc nhóm "tam sinh" (cá - thịt - gạo). Cá đại diện cho văn hóa sông nước; thịt đại diện cho núi rừng; gạo đại diện cho đồng bằng.
Các gia đình không nhất thiết phải mua cá sống dâng lên bàn thờ. Để giữ lề thói xưa, người dân có thể sử dụng các hình thức khác như sử dụng cá chép bằng giấy có sẵn trong bộ vàng mã ông Công, ông Táo hoặc dùng vật phẩm như xôi được ép khuôn hình cá chép rất trang trọng.
TS Nguyễn Ánh Hồng cho rằng, trong khi thực hiện nghi lễ, điều quan trọng nhất là sự tôn kính, cẩn trọng.
Ngày 23 tháng Chạp không chỉ là ngày tiễn Táo quân về trời mà còn là dịp để mỗi người nhìn lại những điều tốt và chưa tốt trong một năm vừa qua.
