Trịnh Công Sơn với niềm tiên cảm “sau hòa bình” (tiếp theo và hết)

“Sau hòa bình” là việc phải lo hàn gắn vết thương chiến tranh, vết thương trên mặt đất, vết thương trong thịt da và cả vết thương trong lòng người: “Những ngón tay thơm nối tật nguyền, nối cuộc tình, nối lòng đổ nát, bàn tay đi nối anh em” (Ta thấy gì đêm nay). “Sau hòa bình” là chuyện dựng xây lại Việt Nam, dựng xây đời mới, dựng lại người, dựng lại nhà: “Dựng nhà mới trên đổ nát này, dựng đời mới trong nụ cười... Người đi lên bàn tay hăng, nhà lớp lớp lớn trên Việt Nam” (Dựng lại người dựng lại nhà), “Dựng tình người trong ngày mới” (Nối vòng tay lớn). Dựng lại người, dựng lại nhà là hai việc lớn phải làm cùng lúc, nhưng không phải ngẫu nhiên mà Trịnh Công Sơn đặt việc “dựng lại người” lên trước việc “dựng lại nhà” (như tên ca khúc “Dựng lại người dựng lại nhà” đã thể hiện điều đó). Bởi vì người là nhân tố quyết định, bởi vì người mới sẽ làm nên nhà mới, đời mới và nước mới. Bởi vì dựng nhà trên đổ nát là khó, nhưng dựng người qua đau thương, cắt chia càng khó hơn. Với thời gian, những vết thương trên mặt đất đã lành lặn dần nhờ công cuộc tái thiết, những vết thương trong thịt da đã thành sẹo nhờ băng bó thương đau, nhưng còn những vết thương chiến tranh trong lòng người đang gọi đời hóa giải? “Sau hòa bình” là chuyện “dựng tình người”, lấy tình thương để hòa hợp, hòa giải dân tộc: “Ta cùng lên đường, đi xây lại tình thương, lòng mẹ ta xưa kia bao la như Thái Bình Dương, những đứa con là sông, mừng hôm nay xóa hết căm hờn” (Dựng lại người dựng lại nhà). Hòa giải, hòa hợp dân tộc là chuyện dân tộc ta đã làm có hiệu quả trong thời chiến. Nhạc Trịnh đã cất cao tiếng ca thống thiết, thúc giục điều này. Và ngày 30/4/1975 không có chuyện “Sài Gòn tử thủ” mà chỉ có tiếng gọi hòa hợp, hòa giải dân tộc được truyền đi trên Đài Phát thanh Sài Gòn. Qua đài này, người ta nghe Tổng thống Dương Văn Minh nói lời đầu hàng và sau đó, nghe giọng Trịnh Công Sơn cùng nhiều người hòa ca, gõ nhịp hát “Nối vòng tay lớn”: “Mặt đất bao la anh em ta về gặp nhau mừng như bão cát quay cuồng trời rộng”. “Hậu” 30/4/1975 không có chuyện “Sài Gòn tắm máu”. Vậy việc hóa giải những tang thương, đổ vỡ do chiến tranh gây nên trong lòng người rất cần được tiếp tục, không được lãng xao, không để đứt gãy. Phép hóa giải đó đâu cần đến phép thần thông siêu nhiên nào mà rất đơn giản và gần gũi như nhạc Trịnh đã hát: “Bàn tay ta nắm”, “nối liền nắm tay”.

“Sau hòa bình” là tự do, điều đó nằm trong mạch nghĩ lô gích, xuyên suốt của nhạc Trịnh: “Chờ nghe từ đất dậy tiếng ca tự do” (Chờ nhìn quê hương sáng chói). Nhưng hòa bình chỉ mới là điều kiện cần, điều kiện đủ là để có tự do thì phải chủ động, đồng lòng, đồng sức xây nền: “Ta cùng lên đường, đi xây lại tự do” (Dựng lại người dựng lại nhà). Và để có nền hòa bình, tự do bền vững, phải có trái tim và khát vọng dựng nước mạnh giàu, thoát khỏi thân phận nhược tiểu: “Dựng người mới như cây sang mùa, người vượt tới những trời xa” (Dựng lại người dựng lại nhà), “Hai mươi năm chờ đợi đã lâu, nay sức sống tràn về mạch máu, nuôi tim mẹ nuôi tim cha, nuôi tim nhau nuôi đất nước thật giàu” (Đồng dao hòa bình). “Sau hòa bình”, ngoài niềm tiên cảm về việc xây lại tự do, xây lại tình thương, dựng người mới, xây “nhà lớp lớp lớn trên Việt Nam”, điều đặc biệt là Trịnh Công Sơn đã sớm tiên cảm đến lạ lùng về cái điều mà giờ đây gọi là “hội nhập quốc tế”: “Trên cánh đồng hòa bình này, mặt trời yên vui lên đỏ chói, ngày Việt Nam đã qua cơn đau dài, triệu trái tim người cùng nhịp vui với con tim nhân loại” (Cánh đồng hòa bình). Hội nhập với “nhịp vui”, tức là hội nhập với tinh thần tự tin, lạc quan. Và hội nhập sâu, tức là “cùng nhịp” với nhân loại vậy, khi đã vượt lên chính mình, vượt qua trở ngại để vươn ra biển lớn một cách vững tâm, chủ động, nhất là lấy hoà hiếu làm căn bản: “Biển sóng biển sóng đừng xô nhau, ta xô biển lại sóng nằm đau… Biển sóng biển sóng đừng âm u, đừng nuôi trong ấy trái tim thù” (Sóng về đâu).

…………………..

(1) Nguyễn Hữu Thái, Chuyện ít biết về ngày giải phóng Sài Gòn 30.4.1975, NXB Lao Động, Hà Nội, 2013, tr. 128, 129.

(2) Nguyễn Hữu Thái, sđd, tr. 130.

(3) Một cõi Trịnh Công Sơn, NXB Thuận Hóa, Trung tâm văn hóa ngôn ngữ Đông Tây, 2002, tr. 518, 519.