Gửi bình luận
Các chuyên gia y tế cho biết từng phát hiện kháng thể kháng virus Nipah ở dơi Việt Nam, song nước ta hiện vẫn nằm trong nhóm nguy cơ thấp bùng phát dịch.
Trao đổi với VnExpress ngày 28/1 trước lo ngại virus Nipah xâm nhập từ ổ dịch Ấn Độ và thông tin dơi tại Việt Nam mang mầm bệnh, PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng, nguyên Trưởng khoa Y tế công cộng, Đại học Y Dược TP HCM, cho rằng người dân cần hiểu đúng bản chất dữ liệu để tránh hoang mang.
Cụ thể, các nghiên cứu tại Việt Nam (điển hình tại Đăk Lăk và Hòa Bình) thực hiện khoảng năm 2012 từng ghi nhận sự hiện diện của kháng thể kháng virus Nipah trên một số loài dơi như dơi chó Ấn Độ (Cynopterus) và dơi quạ nhỏ (Rousettus) thông qua xét nghiệm ELISA.
Về mặt y khoa, kháng thể là "dấu vết miễn dịch" do cơ thể sinh ra để ghi nhớ và chống lại mầm bệnh sau khi từng tiếp xúc. Việc xét nghiệm dương tính với kháng thể trên dơi chỉ chứng tỏ chúng từng nhiễm virus (hoặc một chủng có cấu trúc tương tự) trong quá khứ và đã tự khỏi. Điều này giống như một "vết sẹo" miễn dịch, khác hoàn toàn với việc tìm thấy virus sống đang hoạt động trong cơ thể – điều kiện tiên quyết để lây lan dịch bệnh sang người
Giới chuyên môn đưa ra ba căn cứ chính để loại trừ khả năng bùng phát dịch tại thời điểm này:
Thứ nhất, Việt Nam chưa phát hiện virus Nipah trên loài dơi quạ lớn (Pteropus). Đây là vật chủ trung gian chính từng gây ra các đợt bùng phát nghiêm trọng tại Malaysia và Bangladesh. Các kháng thể trước đây chỉ được tìm thấy trên các loài dơi nhỏ hơn.
Thứ hai, dữ liệu giám sát dịch tễ trong hơn một thập kỷ qua tại các khu vực có dơi mang kháng thể không ghi nhận bất kỳ ca viêm não nào ở người có liên quan đến Nipah. Quan điểm này tương đồng với đánh giá của giới chức y tế Thái Lan, nơi dù tìm thấy virus nhưng mật độ thấp (khoảng 10%) so với mức 40-50% tại các vùng dịch lớn như Ấn Độ.
Cuối cùng, khác với Covid-19 lây lan nhanh qua đường hô hấp, virus Nipah có hệ số lây nhiễm thấp (R0<1). Virus lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết cơ thể của dơi hoặc heo nhiễm bệnh, hoặc tiêu thụ thực phẩm nhiễm bẩn. Bên cạnh đó, virus có thể truyền trực tiếp giữa người với người, đặc biệt qua tiếp xúc gần với dịch tiết cơ thể hoặc khi chăm sóc bệnh nhân.
Trước diễn biến phức tạp trong khu vực, Bộ Y tế Việt Nam sáng 28/1 gửi công văn hỏa tốc tới các cơ sở y tế toàn quốc, chỉ đạo tăng cường phòng chống bệnh do virus Nipah. Cơ quan này nhấn mạnh việc phát hiện sớm, cách ly ngay lập tức các trường hợp nghi ngờ là yếu tố then chốt để ngăn chặn dịch bệnh lan ra cộng đồng.
Các bệnh viện trong nước phải chuẩn bị sẵn sàng khu vực cách ly, thuốc men và trang thiết bị cấp cứu. Nhân viên y tế cần siết chặt quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn, tăng cường phòng hộ cá nhân khi tiếp xúc với bệnh nhân hoặc người nghi ngờ nhiễm virus.
Song song hệ thống điều trị, công tác giám sát tại cửa khẩu cũng được nâng lên mức cảnh báo cao. Bộ Y tế yêu cầu các địa phương và Viện Vệ sinh dịch tễ, Pasteur theo dõi sát sao người nhập cảnh, nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu lâm sàng như sốt, đau đầu, viêm não cấp tính và rối loạn ý thức. Thời gian ủ bệnh thường kéo dài từ 4 đến 14 ngày.
Tại Thái Lan, cơ quan chức năng nhận định rủi ro bùng phát nội địa thấp, nguy cơ chủ yếu đến từ khách nhập cảnh nên đã siết chặt kiểm soát tại các sân bay lớn như Suvarnabhumi, Don Mueang và cấm trang trại heo hoạt động gần nơi dơi trú ngụ để cắt đứt đường lây.
Dù nguy cơ gây đại dịch toàn cầu thấp hơn Covid-19 do hệ số lây nhiễm không cao, Nipah vẫn được xếp vào nhóm bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm với tỷ lệ tử vong từ 40% đến 75%. PGS.TS.BS Lê Quốc Hùng, Trưởng Khoa Bệnh Nhiệt đới, Bệnh viện Chợ Rẫy, lưu ý thách thức lớn nhất nằm ở việc nhận diện bệnh sớm. Các triệu chứng khởi phát của Nipah như sốt, đau đầu, đau cơ, nôn ói, đau họng rất dễ nhầm lẫn với cúm mùa hoặc sốt xuất huyết. Do đó, bác sĩ lâm sàng buộc phải dựa vào yếu tố dịch tễ như lịch sử đi lại từ vùng dịch hay tiếp xúc với heo bệnh để chẩn đoán.
Bác sĩ Hùng cảnh báo bệnh nhân cần nhập viện ngay khi xuất hiện các dấu hiệu chuyển nặng sang viêm não gồm lơ mơ, ngủ gà, lú lẫn, nói không rõ, co giật hoặc rối loạn ý thức tăng nhanh. Hiện thế giới chưa có thuốc đặc trị hay vaccine thương mại, việc cứu chữa chủ yếu dựa vào hồi sức tích cực và hỗ trợ hô hấp.
Để chủ động phòng ngừa, người dân cần tuân thủ vệ sinh an toàn thực phẩm, rửa sạch, gọt vỏ trái cây, tuyệt đối không ăn quả có dấu hiệu bị động vật cắn và hạn chế uống nước thốt nốt, nhựa cây chà là tươi chưa qua xử lý nhiệt.
