Truyền thông thời AI: Thách thức đi cùng cơ hội

Bà đánh giá bức tranh tuyển sinh ngành truyền thông nói chung,quan hệ công chúng và quảng cáo nói riêng tại các trường đại học ở Việt Nam những năm gần đây như thế nào? Bà có thể dẫn chứng tại khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, thưa bà?

Khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo của Học viện Báo chí và Tuyên truyền là khoa đầu tiên trong cả nước đào tạo bậc cử nhân, thạc sĩ và tiến sĩ ngành Quan hệ công chúng.

Từ khi Khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo của Học viện thành lập đến nay đã có nhiều cơ sở giáo dục đào tạo trên cả nước mở ngành học này. Đây là bước khởi đầu để mở rộng hoạt động tuyển sinh ngành truyền thông trong cả nước. Đặc biệt, trong khoảng 5-7 năm trở lại đây, hoạt động tuyển sinh ngành này trở nên sôi động. Minh chứng là điểm chuẩn đầu vào của khối ngành này luôn dẫn đầu, thậm chí, trong cùng một lĩnh vực là báo chí - truyền thông, các ngành như Quan hệ công chúng, Truyền thông marketing hay Truyền thông đa phương tiện luôn là những lĩnh vực dẫn đầu cả nước về điểm chuẩn đầu vào. Sức hút này đến từ tính sáng tạo và cho phép người học có khả năng thể hiện năng lực bản thân, thấu cảm với đối tượng họ tiếp cận.

Ngành này mang đến cơ hội việc làm rộng mở, không chỉ dừng lại ở các cơ quan Nhà nước, mà còn có thể làm việc tại nhiều mô hình tập đoàn, doanh nghiệp Nhà nước, doanh nghiệp tư nhân hay các tổ chức phi Chính phủ.

Điểm khác biệt của ngành học này là giúp người học phát triển kỹ năng mềm như khả năng giao tiếp, lắng nghe, thấu hiểu, kết nối và mở rộng các mối quan hệ. Vì vậy, ngành này giúp các bạn học sinh, sinh viên có sự linh hoạt, thậm chí có khả năng đoán biết tâm lý của công chúng và khách hàng của mình.

Với sức hút như vậy, điểm chuẩn đầu vào trong những năm trở lại đây ở nhiều trường trong đó có Học viện Báo chí và Tuyên truyền đều rất cao. Có những năm, với tổ hợp 4 đầu điểm, trung bình mỗi đầu điểm có thể lên tới 9,5 (tổ hợp nhân hệ số 4). Năm nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu thay đổi về tổ hợp, cũng như các phương án tuyển sinh. Hiện nay, một số khoa trong cả nước cũng như của Học viện không còn giữ tổ hợp với 4 đầu điểm, chuyển sang tổ hợp có 3 đầu điểm của 3 môn thành phần.

Tuy nhiên, dự kiến trung bình mỗi môn trong tổ hợp xét tuyển đầu vào các ngành về truyền thông, quan hệ công chúng và quảng cáo vẫn giữ được mức điểm cao như những năm trước.

Vậy, để học ngành học này, thí sinh cần có những tố chất gì, thưa bà?

Hiện nay, các trường đào tạo về truyền thôn gđa dạng. Bên cạnh các trường công lập được phép đào tạo báo chí và truyền thông, còn có các trường ngoài công lập và các chương trình quốc tế. Ngoài ra, trong lĩnh vực truyền thông còn có quan hệ công chúng, quảng cáo, truyền thông marketing, truyền thông sáng tạo, truyền thông đa phương tiện, truyền thông quốc tế, truyền thông đại chúng...và sắp tới đây sẽ có truyền thông chính sách. Như vậy, người học có rất nhiều cơ hội lựa chọn vào các trường. Tuy nhiên, chính việc có nhiều sự lựa chọn khiến thí sinh khi chọn trường cần cân nhắc về chỉ tiêu tuyển sinh, điểm chuẩn, mong muốn, cũng như tố chất cá nhân.

Sinh viên cần xác định rõ đâu là đam mê, mong muốn thực sự và đâu là năng lực bản thân. Chẳng hạn, các bạn xem bản thân có năng lực nổi trội về sáng tạo ý tưởng, có tư duy chiến lược trong các hoạt động truyền thông hoặc có năng khiếu tham gia vào các hoạt động tổ chức sự kiện... để có những chiến dịch truyền thông thu hút công chúng và quảng bá được thương hiệu của tổ chức. Các bạn không nhất thiết phải là người hướng ngoại, bởi những bạn hướng nội có tố chất nghiên cứu sâu vẫn có lợi thế. Tuy nhiên, không phải bạn nào cũng xác định rõ được khả năng hay đam mê từ sớm.

Qua nhiều năm tư vấn tuyển sinh,có khá nhiều thí sinh chưa xác định được đam mê là gì. Trong khi đó, có nhiều bạn mong muốn theo học ngành này, nhưng lại không biết mình có đủ tố chất và năng lực để theo học hay không.Chưa kể, có những trường hợp các bạn và gia đình phải cân đối giữa niềm đam mê với tiêu chí đầu ra trong công việc. Ví dụ, nhiều gia đình băn khoăn con tốt nghiệp ngành này xong sẽ làm ở đâu, công việc có vất vả hay không... Tuy nhiên, thực tế cho thấy, tỉ lệ tốt nghiệp có việc làm của ngành học này trong 5 - 10 năm trở lại đây rất cao, do có đầu ra rộng mở, với nhiều cơ hội,vị trí nghề nghiệp khác nhau, cộng với mức lương tương xứng.

Theo kết quả kiểm định tại Học viện viện Báo chí và Tuyên truyền năm 2022 - 2024, sinh viên tốt nghiệp ngành Quan hệ công chúng và Quảng cáo có tỉ lệ việc làm đúng ngành trên 90%. Thực tế, các bạn sau tốt nghiệp trong lĩnh vực truyền thông hoàn toàn có thể làm việc ở khu vực công, các cơ quan quản lý Nhà nước, cơ quan cấp bộ, với các vị trí thuộc bộ phận phát ngôn, bộ phận quan hệ báo chí hay bộ phận tư vấn chiến lược. Hoặc các bạn hoàn toàn có thể làm ở các tập đoàn kinh tế, công nghệ của Nhà nước hoặc tư nhân, các ngân hàng, các hãng hàng không, bệnh viện hay các trường đại học...

Các bạn nên chia nguyện vọng của mình làm 3 nhóm:

Nhóm 1 là có ngành mơ ước và ngôi trường mơ ước, đây thường là nhóm ngành có điểm chuẩn cao tại các trường uy tín và bản thân thí sinh cần phải nỗ lực nhiều mới đạt được.

Nhóm 2 là nhóm vừa sức, đảm bảo đỗ: Nhóm này có ngành học thí sinh thích ở trường uy tín nhưng không phải là ngành nằm trong tốp đầu về điểm chuẩn. Chẳng hạn, ngay ở Khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo trước đây có chương trình Quảng cáo (nay mới đổi thành Truyền thông sáng tạo và Quảng cáo). Đây là cũng là một chuyên ngành hấp dẫn và có mức điểm chuẩn thấp hơn so với ngành Quan hệ công chúng hay Truyền thông đa phương tiện, thí sinh có thể cân nhắc.

Nhóm 3 là nhóm “chống trượt”: Dành cho những ngành truyền thông có điểm chuẩn thấp hơn, có thể thí sinh không vào được khoa, trường mơ ước, nhưng chắc chắn có “vé đỗ”. Sau này, nếu muốn học ngành mơ ước, các bạn vẫn có thể học song bằng.

Khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo luôn được biết đến với thế mạnh là các hoạt động, câu lạc bộ thực hành nghề. Điều này thể hiện như thế nào, thưa bà?

Thế mạnh đào tạo của Khoa là gắn lý thuyết với thực hành. Chương trình đào tạo của Khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo có các môn học như thực tế kinh tế xã hội, thực tế chính trị xã hội, kiến tập, thực tập… Thông qua các môn học,các bạn được đi khảo sát, tham quan, cọ xát với các doanh nghiệp và công ty truyền thông để có hình dung thực tế về nghề nghiệp.

Ngoài ra, Khoa còn có những môn học đặc biệt. Những năm đầu, các bạn có thể chỉ lập kế hoạch giả lập, nhưng đến năm thứ hai, thứ ba, thứ tư, nhiều môn học các bạn phải làm việc thực sự với doanh nghiệp đó như môn Truyền thông tiếp thị tích hợp, Quan hệ báo chí, Dự án marketing, Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, Thiết kế sản phẩm truyền thông đa phương tiện, Tổ chức sự kiện...

Thậm chí, các bạn còn phải tìm ra yêu cầu đầu bài thực tế từ phía doanh nghiệp. Doanh nghiệp đến như một đối tác, trực tiếp đánh giá chất lượng chiến dịch truyền thông hay ý tưởng truyền thông của sinh viên. Vì vậy, tính thực tiễn trong chương trình đào tạo rất cao.

Điểm nhấn trong chương trình đào tạo là môn học Phỏng vấn tuyển dụng. Hiện có rất nhiều doanh nghiệp có nhu cầu tuyển nhân sự, nhưng nếu chỉ đưa thông tin tuyển dụng và để sinh viên tự ứng tuyển, quá trình hai bên tìm được nhau không dễ.

Đồng thời, Khoa có mối quan hệ sâu rộng gồm các doanh nghiệp, tổ chức, nhà tuyển dụng và chuyên gia trong nhiều lĩnh vực khác nhau; sẵn sàng lắng nghe nhu cầu của doanh nghiệp, sau đó kết nối mong muốn của sinh viên với nhu cầu tuyển dụng để tìm ra sự phù hợp giữa hai bên.

Ngoài ra, các câu lạc bộ của Khoa hoạt động tích cực. Đơn cử, CSC – Câu lạc bộ Kỹ năng truyền thông hay IBCC – Câu lạc bộ của Chương trình Cử nhân quốc tế, cùng các câu lạc bộ thuộc Ban Chấp hành liên chi. CSC hằng năm đều tổ chức các cuộc thi do sinh viên tự đứng ra thực hiện, tự xin tài trợ, còn thầy cô chỉ đóng vai trò hỗ trợ. Sau đó, các bạn đưa ra yêu cầu cho thí sinh trên toàn miền Bắc tham gia các cuộc thi về thiết kế hay ý tưởng sáng tạo… Các cuộc thi này đều tìm ra được những quán quân có sản phẩm và có năng lực làm truyền thông rất tốt.

Thưa bà, điều gì làm nên thương hiệu của Khoa Quan hệ Công chúng và Quảng cáo? Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, khoa đã có những đổi mới như thế nào để khẳng định sự tiên phong cũng như bề dày đào tạo trong lĩnh vực này tại Việt Nam?

Là một khoa tiên phong trong đào tạo Quan hệ công chúng và Quảng cáo tại Việt Nam, các chương trình đào tạo của khoa không phát triển theo hướng hiện đại và hội nhập. Các thầy cô xây dựng chương trình học từ những ngày đầu tiên thành lập khoa đều được đi du học ở các nước, kế thừa chương trình tiên tiến và bản địa hóa để xây dựng chương trình phù hợp với đào tạo truyền thông ở Việt Nam. Khoa luôn đổi mới chương trình đào tạo để cập nhật những xu hướng mới, của công nghệ, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo trong bối cảnh truyền thông luôn có những biến động.

Điểm nhấn thứ hai của khoa là đội ngũ giảng viên có chuyên môn sâu, năng lực giảng dạy bằng tiếng Anh, quốc tế và tính thực tiễn cao. Do vậy, các bài giảng sống động và đặt người học làm trung tâm.

Một điểm nhấn nữa là việc tạo môi trường học tập cho người học. Người học có cơ hội được trải nghiệm nhiều không gian, mô hình làm truyền thông khác nhau trong và ngoài khuôn khổ lớp học.

Với nhiệm vụ kiểm định, cứ 2 năm, Khoa rà soát chương trình để cập nhật những môn học thiết thực, vẫn đáp ứng được yêu cầu nền tảng về Quan hệ công chúng như: Quản trị thương hiệu, Tổ chức sự kiện, Quan hệ báo chí, Xử lý khủng hoảng...

Bên cạnh đó, Khoa có các môn học mới như: Tổ chức và sản xuất livestream, podcast; Truyền thông quảng bá ngôi sao; Tổ chức sự kiện giải trí trong ngành công nghiệp sáng tạo; Chiến lược quảng cáo trong ngành công nghiệp sáng tạo; Truyền thông marketing trong lĩnh vực làm đẹp hay thể thao điện tử...

Đặc biệt, với sự xuất hiện của AI, Khoa có môn học “Ứng dụng AI trong truyền thông sáng tạo”. Môn học này nhấn mạnh việc sử dụng AI như thế nào để có thể sáng tạo nội dung, thực hiện các hoạt động truyền thông như thiết kế đồ họa, hoạt hình, sản xuất video, short video hay reels sử dụng cho các nền tảng như TikTok, YouTube hay Facebook. Đây đều là những môn học mới.

Mô hình đào tạo của Khoa còn hướng tới xu hướng tiệm cận quốc tế. Từ tháng 4/2025, Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã giao chương trình cử nhân quốc tế cho Khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo chịu trách nhiệm quản lý và vận hành. Chương trình Quảng cáo, PR và Thương hiệu này là chương trình nhượng quyền của Trường Đại học Middlesex, Vương Quốc Anh. Hiện nay, Khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo là duy nhất quản lý và tổ chức vận hành chương trình quốc tế trong Học viện.

Với bằng đại học được “nhập khẩu nguyên chiếc” và nội dung liên ngành giữa Quảng cáo, Quan hệ công chúng và Thương hiệu, toàn bộ các môn học đều mang tính quốc tế rất cao.

Ngoài ra, Khoa cũng có mô hình tiếp cận khác là đưa các đoàn sinh viên đi thực tế ở nước ngoài, như Trung Quốc, Hàn Quốc. Trong quá trình đó, các cuộc tọa đàm nói về những xu hướng mới của AI, chuyển đổi số, xu hướng sử dụng công nghệ trên mạng xã hội và xu hướng tiếp nhận thông điệp truyền thông trên mạng xã hội của người trẻ... giúp người học có bức tranh tổng quát hơn về ngành,nghề.

Vậy, tương lai ngành Quan hệ công chúng và Quảng cáo sẽ đứng ở vị trí thế nào trong thị trường lao động, thưa bà?

Khi AI xuất hiện có rất nhiều câu hỏi băn khoăn: Liệu AI có thể thay thế được những người làm truyền thông hay quan hệ công chúng hay không? Nếu chúng ta hiểu bản chất của quan hệ công chúng là quá trình tạo ra mối quan hệ dựa trên sự hiểu biết lẫn nhau, dựa trên đôi bên cùng có lợi, sự thấu hiểu và đặt vai trò của niềm tin, uy tín lên hàng đầu, có lẽ sự xuất hiện của AI lại càng đẩy mạnh vai trò của quan hệ công chúng. Khi AI xuất hiện, vai trò của người làm quan hệ công chúng chân chính, người làm truyền thông tử tế càng cần được đặt lên hàng đầu.

Mặt khác, sự xuất hiện của AI có thể khiến con người bị phụ thuộc, kể cả về tư duy, nhận thức lẫn kỹ năng. Những công việc lặp đi lặp lại, nhàm chán, không có sự sáng tạo chắc chắn sẽ bị AI thay thế. Thời gian tới, các công việc của những người làm truyền thông sẽ còn phong phú và đa dạng hơn rất nhiều.

Xin trân trọng cảm ơn bà!