Từ ‘thích thì trồng’ đến vườn cà phê có định hướng rõ ràng

Không còn trồng cây theo cảm tính

Trên diện tích khoảng 1.600m² của gia đình tại bản Nậm San 1, xã Mường Nhé, tỉnh Điện Biên, anh Sùng A Sò dự định trồng thử nghiệm cây cà phê. Cây giống được anh tự mua sau khi hoàn thành lớp đào tạo nghề trồng, chăm sóc, thu hoạch, bảo quản và chế biến cà phê.

Nếu diện tích trồng thử sinh trưởng tốt, mang lại hiệu quả, gia đình anh sẽ tiếp tục mở rộng. Quyết định này khác với cách trồng cây trước đây của gia đình.

“Trước đây, gia đình chưa được học nên không biết kỹ thuật, cứ thích thì trồng nên hiệu quả không cao. Sau khi kết thúc lớp học, tôi biết thêm kiến thức, kỹ thuật nên tự mua cây cà phê về trồng. Gia đình sẽ làm thử trên 1.600m², nếu hiệu quả thì tiếp tục mở rộng”, anh Sò cho biết.

Sùng A Sò là một trong 35 học viên tại bản Nậm San 1 hoàn thành lớp học và đạt yêu cầu cuối khóa. Tấm chứng chỉ xác nhận kết quả học tập, nhưng thay đổi rõ nhất đối với người học này lại nằm ở cách lựa chọn và tổ chức sản xuất.

Trước khi tham gia lớp, gia đình anh chủ yếu trồng cây dựa vào kinh nghiệm. Việc lựa chọn giống, xác định diện tích hay chăm sóc cây chưa dựa trên kiến thức kỹ thuật. Khi chưa hiểu đặc tính cây trồng, việc đầu tư dễ mang tính tự phát, hiệu quả phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên và kinh nghiệm riêng của từng hộ.

Lớp học giúp anh Sò tiếp cận các công đoạn của nghề cà phê, từ trồng, chăm sóc đến thu hoạch, bảo quản và chế biến. Kiến thức được sắp xếp thành một quy trình, giúp người học hiểu rằng hiệu quả của cây trồng không chỉ được quyết định ở thời điểm xuống giống.

Việc không trồng ngay trên diện tích lớn cũng cho thấy anh đã thận trọng hơn. Thay vì tiếp tục làm theo cảm tính, gia đình lựa chọn một diện tích cụ thể để thí điểm, theo dõi hiệu quả rồi mới quyết định có mở rộng hay không.

Với một hộ dân vùng biên, 1.600m² cà phê chưa phải mô hình sản xuất quy mô lớn. Tuy nhiên, đây là bước chuyển đáng chú ý: từ chỗ “thích thì trồng” sang chủ động học kỹ thuật, tự mua cây giống và tính toán đường đi cho diện tích sản xuất của gia đình.

Học để thay đổi cách làm

Mường Nhé là địa bàn biên giới, nơi đời sống của nhiều gia đình vẫn gắn với đất đai, cây trồng và vật nuôi. Người dân có kinh nghiệm sản xuất được truyền qua nhiều thế hệ, nhưng những kiến thức ấy chưa phải lúc nào cũng đủ để lựa chọn giống, phòng trừ sâu bệnh, chăm sóc, thu hoạch và bảo quản sản phẩm theo một quy trình hoàn chỉnh.

Trong điều kiện đó, đào tạo nghề nông nghiệp không đơn thuần là giới thiệu thêm một loại cây hay hướng dẫn một vài thao tác. Điều quan trọng hơn là giúp người dân hiểu rõ công việc mình đang làm, nhận biết những khâu ảnh hưởng đến năng suất và từng bước hạn chế lối sản xuất tự phát.

Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên 4 được hình thành trên cơ sở sáp nhập các trung tâm GDNN-GDTX huyện Mường Nhé và Nậm Pồ trước đây. Địa bàn phụ trách rộng, có nhiều xã, bản vùng sâu, vùng biên giới; trong khi nhu cầu học nghề của người dân gắn trực tiếp với điều kiện sản xuất tại nơi cư trú.

Theo ông Trần Thanh Hà – Phó Giám đốc Trung tâm GDNN-GDTX 4, năm 2025, đơn vị tổ chức 27 lớp đào tạo nghề cho 954 học viên, hoàn thành chỉ tiêu được giao. Nội dung đào tạo gồm nhiều nhóm nghề như dệt, may, kỹ thuật xây dựng, chăn nuôi, trồng và chế biến cà phê.

Năm 2026, Trung tâm được giao đào tạo cho 735 người. Những lớp đầu tiên đã được tổ chức với 210 học viên. Các con số phản ánh quy mô đào tạo, nhưng khả năng người học thay đổi cách sản xuất sau khóa học mới quyết định giá trị lâu dài của hoạt động này.

Tại bản Nậm San 1, cây cà phê được đưa vào nội dung đào tạo không chỉ ở khâu trồng. Tên nghề đã bao quát cả quá trình chăm sóc, thu hoạch, bảo quản và chế biến. Điều đó giúp học viên nhìn cây cà phê như một chuỗi công việc liên tục, thay vì chỉ quan tâm đến việc mua giống và xuống cây.

Đối với người dân từng sản xuất chủ yếu bằng kinh nghiệm, hiểu được quy trình là bước thay đổi quan trọng. Trồng đúng kỹ thuật nhưng chăm sóc không phù hợp, thu hoạch không đúng thời điểm hoặc bảo quản không tốt đều có thể ảnh hưởng đến hiệu quả cuối cùng.

Kiến thức sau khóa học cũng giúp người dân có cơ sở để cân nhắc trước khi đầu tư. Họ có thể bắt đầu bằng diện tích vừa phải, đánh giá khả năng thích nghi của cây trồng, công chăm sóc và kết quả thực tế rồi mới mở rộng. Đây chính là cách Sùng A Sò đang lựa chọn cho vườn cà phê của gia đình.