Gửi bình luận
Hai lần tìm đến quán bún nước lèo hơn 30 năm tuổi xin công thức nấu bún đều bị từ chối, chàng sinh viên Đại học Trà Vinh không bỏ cuộc.
Những ngày này, dù đi đâu, Sơn Trần Minh Mẫn (21 tuổi, sinh viên Đại học Trà Vinh) thường mang theo gói bún nước lèo ăn liền trong ba lô. Đây là sản phẩm do chính em và những người bạn làm ra.
Gặp PV Báo Giáo dục và Thời đại giữa sân Đại học Trà Vinh, Mẫn say sưa kể về gói bún bằng sự hào hứng của một người trẻ vừa tìm thấy cách để đưa món ăn quen thuộc của quê nhà bước ra khỏi căn bếp.
Nhưng mấy ai biết, trước khi có những gói bún nằm ngay ngắn trong bao bì, Mẫn từng đứng trước một cánh cửa đóng kín.
Mọi chuyện bắt đầu từ cuối năm 2025, Mẫn nhen nhóm ý tưởng đưa món bún nước lèo trứ danh của xứ Trà Vinh vào gói ăn liền.
"Em là người nửa dòng máu Khmer và luôn nghĩ đến chuyện đưa văn hoá của xứ sở đi xa và ẩm thực là một lợi thế lớn", Mẫn phân tích.
Mẫn nghiên cứu, tìm tòi và nhận thấy một quán bún nước lèo tuổi đời hơn 30 năm trên địa bàn có vị chuẩn nhất và em muốn có được công thức này để hiện thực hoá ý tưởng.
"Em đã hai lần tìm đến bà chủ quán để trình bày ý tưởng của mình và xin được chỉ dạy công thức nấu nước lèo chuẩn vị và đều bị từ chối", Mẫn kể.
Cha của Mẫn là người Khmer, biết con trai có hoài bão, hơn nữa việc nâng tầm một món ăn của người Khmer là điều ông hoàn toàn ủng hộ. Ông quyết định tự mình đến gặp chủ quán, trò chuyện và thuyết phục. Sau đó, Mẫn mới có được công thức nấu nước lèo mà mình cần.
Với Mẫn, đó có lẽ là khoảnh khắc quan trọng nhất của dự án. Bởi thứ em tìm kiếm khi ấy không đơn thuần là một công thức nấu ăn. Đó là chiếc chìa khóa để một món ăn truyền thống có thể bước sang một hình hài mới.
Bởi đây là món ăn gắn với văn hóa Khmer Nam Bộ, với những nồi nước lèo đậm mùi mắm, sả, ngải bún và dĩa rau sống bên cạnh. Một món ăn dân dã nhưng mang trong đó dấu vết của cả một vùng đất và sự giao thoa văn hóa lâu đời.
Mẫn muốn giữ lại câu chuyện ấy, nhưng theo cách của thế hệ mình.
Bún nước lèo hiện diện nhiều nơi tại miền Tây, nhưng Trà Vinh và Sóc Trăng trước sáp nhập là hai vùng đất đặc biệt nổi tiếng với món ăn này. Cùng có nền tảng từ ẩm thực Khmer, song qua quá trình giao thoa với văn hóa Kinh, Hoa và sự thay đổi khẩu vị từng vùng, mỗi nơi lại hình thành những nét riêng.
Ở Trà Vinh, dấu ấn của mắm bò hóc (prahok) đặc biệt rõ nét. Đây là loại mắm truyền thống của người Khmer, được làm từ cá nước ngọt, trong đó cá lóc, cá trê vàng là những nguyên liệu quen thuộc. Mắm được nấu, lọc kỹ rồi kết hợp với sả, ngải bún và các nguyên liệu khác để tạo nên thứ nước lèo có mùi thơm đặc trưng.
Trong khi đó, bún nước lèo Sóc Trăng ở nhiều nơi sử dụng mắm cá sặc, cá linh hoặc các loại mắm cá khác. Trong đó, cá lóc, tôm, tép, thịt heo quay và rau sống thường được dùng để ăn kèm.
Những khác biệt ấy cho thấy bún nước lèo không phải một công thức bất biến. Món ăn từ nền tảng Khmer đã thích nghi với từng vùng đất, khẩu vị và nguồn nguyên liệu để trở thành một phần của văn hóa ẩm thực Nam Bộ.
Và Mẫn muốn tiếp tục đưa món ăn ấy một đời sống mới. Từ một nồi bún nóng phải ăn ngay tại quán, em cùng nhóm bạn tìm cách tạo ra sản phẩm có thể nằm trong ba lô của một sinh viên, trên kệ hàng hoặc theo chân một người con xa quê đến một nơi thật xa.
Tuy nhiên, ý tưởng ấy nghe đơn giản như làm mới nó mới là chuyện khó!
Nhóm của Mẫn bắt đầu nghiên cứu các công đoạn cô đặc nước súp, sấy bún, rau và nguyên liệu để tạo thành sản phẩm ăn liền. Trong đó, công nghệ sấy thăng hoa được sử dụng nhằm giúp nguyên liệu giữ được đặc tính sau quá trình chế biến.
Nhưng thứ khó giữ nhất lại chính là “hồn” của món bún - mùi mắm.
Mẫn kể, nhóm phải tìm đến rất nhiều nơi mới có cơ sở đồng ý cô đặc nước lèo thành dạng bột. Không ít nơi e ngại mùi mắm sẽ ám vào máy móc, ảnh hưởng đến những sản phẩm khác.
Rồi những mẻ thử nghiệm bắt đầu, có mẻ bún sấy xong bị cháy đen, có mẻ không đạt yêu cầu phải bỏ đi. Có những ngày cả nhóm cứ quanh quẩn với việc nấu nước lèo, thử công thức, sấy, kiểm tra rồi lại làm từ đầu.
Từ một ý tưởng ban đầu, nhóm phát triển hai dạng sản phẩm là bún nước lèo ăn liền dạng gói và viên súp bún nước lèo. Dự án sau đó đoạt giải Nhì tại Cuộc thi “Ý tưởng học sinh, sinh viên khởi nghiệp khu vực ĐBSCL” lần thứ 4 năm 2026.
Với một nhóm sinh viên, đó là sự ghi nhận đáng kể nhưng có lẽ điều khiến Mẫn và các thành viên vui hơn cả giải thưởng là sản phẩm bắt đầu có người đặt mua.
Hiện nhóm vẫn tiếp tục sản xuất để trả các đơn hàng đã nhận. Nếu máy móc chạy hết công suất, mỗi ngày nhóm có thể xuất khoảng 200 gói bún nước lèo ăn liền.
Con số ấy còn rất nhỏ nếu đặt cạnh thị trường thực phẩm ăn liền nhưng với Mẫn, mỗi gói bún là một lần thử sức với bài toán khó hơn: làm sao để một món ăn truyền thống không bị biến mất trong nhịp sống hiện đại. Hơn nữa, đây còn là sản phẩm của những sinh viên còn ngồi trên ghế nhà trường, còn rất nhiều điều phải bàn, con đường của Mẫn và các bạn mình vẫn còn rất xa.
Hiện Mẫn và các thành viên trong nhóm vẫn đang hoàn thiện hơn nữa sản phẩm. Xa hơn, các em muốn thử xuất khẩu bằng những đơn hàng nhỏ lẻ, từng bước lắng nghe phản hồi của khách hàng để hoàn thiện sản phẩm.
Đó là một chặng đường dài, bởi đưa một món ăn truyền thống vào thị trường hiện đại không chỉ cần công nghệ. Nó còn cần câu chuyện, chất lượng, sự ổn định và khả năng thuyết phục người tiêu dùng rằng một gói bún nhỏ vẫn có thể giữ được ký ức của một tô bún nóng hổi.
Từ căn bếp của người Khmer Nam Bộ đến những chiếc máy sấy, từ tô bún nghi ngút khói đến gói bún nằm gọn trong tay người dùng, món ăn đã đi một quãng đường nhiều cảm xúc, tiếp nối một phần văn hóa Khmer và vang xa câu chuyện của quê hương theo cách của những người trẻ.
Sơn Trần Minh Mẫn đang là sinh viên năm cuối nhưng em hiện là Chủ nhiệm Câu lạc bộ Khởi nghiệp của Đại học Trà Vinh. Năm 2024, sản phẩm Gỗ nhân tạo từ rơm của Mẫn và các bạn đoạt Quán quân Cuộc thi Khởi nghiệp GVB Prize 2025 tại Vương quốc Anh.
Tháng 10/2025, Mẫn gọi vốn thành công 1,3 tỷ đồng từ nhà đầu tư với dự án nước mắm chay từ hành tím và mới đây với sản phẩm "Sabay - Viên súp bún nước lèo ăn liền", Mẫn và các bạn đoạt giải Nhì tại vòng chung kết Cuộc thi "Ý tưởng học sinh, sinh viên khởi nghiệp khu vực Đồng bằng sông Cửu Long" (Innobe) lần IV năm 2026.
