'Khoác áo mới' cho làn điệu dân ca

Lớn lên cùng dân ca

Huỳnh Kim Yến sinh ra và lớn lên ở huyện Đông Hải (Bạc Liêu cũ), trong gia đình có cả cha và mẹ đều mê ca hát. Mỗi khi có đám tiệc, cả gia đình lại quây quần bên nhau, đàn hát vọng cổ. Hình ảnh đó in đậm trong tâm trí Yến.

Khi mới 4-5 tuổi, Yến thuộc rất nhiều bài hát theo các điệu lý, vọng cổ đậm bản sắc miền Tây. Niềm đam mê nhạc quê hương cứ thế theo cô trong những năm tháng là sinh viên chuyên ngành Ngoại ngữ, Trường Đại học Cần Thơ. Tham gia đội văn nghệ, Yến nhận được nhiều lời khen của bạn bè, người thân nhờ khả năng hát vọng cổ, các điệu lý - những thể loại âm nhạc truyền thống vốn ít được giới trẻ quan tâm.

“Khi còn bé, tôi thường hát theo bản năng. Nhưng khi tham gia câu lạc bộ đờn ca tài tử ở trường đại học, nhiều anh chị, bạn bè hướng dẫn tôi hát đúng nhịp hơn, chỉnh âm điệu, cách hát… Những lúc rảnh rỗi trong ký túc xá, tôi hay mở nhạc dân ca để nghe”, chị Yến nhớ lại những năm tháng nuôi dưỡng tình yêu âm nhạc.

Kể về lý do mê vọng cổ, chị chia sẻ, một phần do chất giọng phù hợp với thể loại này, phần khác vì chịu ảnh hưởng từ người thân và bạn bè trong những năm tháng tuổi thơ.

Năm 2013, Trường Đại học Cần Thơ tổ chức tuyển chọn sinh viên có khả năng hát nhạc dân tộc, giỏi ngoại ngữ và có kỹ năng giao tiếp tốt để tham gia chương trình giao lưu trong khối đại học AUN (ASEAN University Network) tổ chức tại Malaysia. Nhờ hội tụ đủ các yêu cầu, nữ sinh Huỳnh Kim Yến là một trong năm sinh viên đại diện cho trường tham gia chương trình này.

Chị chọn thể loại nhạc truyền thống, vốn là sở trường, để biểu diễn tại sự kiện. Ban đầu, chị nghĩ sẽ không nhiều người thích, tuy nhiên, khi những lời ca được ngân vang, tạo ra sự khác biệt, chị lại nhận được sự quan tâm và hưởng ứng của bạn bè trong nước và quốc tế. “Tôi nhận ra đó là một cái duyên để yêu hơn dân ca của dân tộc”, chị kể lại.

Dù yêu nhạc và mong muốn theo đuổi nghệ thuật, nhưng gia đình Yến lại định hướng chị theo nghề giáo. Do đó, khi vừa học cử nhân ngành tiếng Anh, chị học thêm nghiệp vụ sư phạm để sau này có thể làm giáo viên.

Tuy nhiên, sau kỳ thực tập sư phạm, Yến nhận ra mình không hợp với nghề giáo, bởi cá tính đam mê hoạt động phong trào, đoàn hội, biểu diễn âm nhạc và các hoạt động hướng ngoại hơn. Duyên với âm nhạc đến với Yến khi chị ra trường, làm việc tại bộ phận quản lý thương hiệu của một doanh nghiệp ở TP Hồ Chí Minh.

Dù chưa từng học qua trường lớp chính quy nhưng chị vẫn có thể viết lời mới trên nền giai điệu ca khúc “Rồi tới luôn” của Hồ Phi Nal với ca từ dành cho công ty. Sau khi biểu diễn, lãnh đạo và nhân viên công ty đều khen ngợi ca khúc và chọn để thể hiện trong các sự kiện cấp tập đoàn. Từ đó, chị được lãnh đạo “đặt hàng” viết lời cho các ca khúc của nhiều sự kiện khác của doanh nghiệp này. “Từ đây tôi phát hiện mình có khả năng viết lời bài hát”, chị kể.

Kênh âm nhạc cho thiếu nhi

Khi lập gia đình và nghỉ làm để sinh em bé thứ hai vào năm 2023, chị Yến nhận ra con mình rất thích xem các chương trình thiếu nhi nước ngoài. Trong khi đó, các kênh tương tự của Việt Nam tuy phong phú nhưng ít thu hút sự quan tâm của bé. Với niềm đam mê nhạc dân ca và mong muốn hiểu tâm hồn trẻ nhỏ, người mẹ trẻ ấp ủ ý tưởng xây dựng một kênh chuyên về thiếu nhi, gắn với những làn điệu dân ca trên nền tảng mạng xã hội.

Mong muốn lưu giữ những làn điệu dân ca cho thế hệ mai sau, chị nghĩ đến việc thay lời ca gốc của các bài lý bằng những ca từ mới với lời hay, ý đẹp, phù hợp với sự phát triển của thiếu nhi.

Theo chị Yến, trẻ em là độ tuổi phù hợp và thuận lợi nhất để ghi nhớ các giai điệu dân ca truyền thống. Tháng 4/2023, chị bắt đầu tập viết lời hát cho thiếu nhi trên nền các làn điệu dân ca với 2 chuỗi chủ đề chính: Các bài hát thân thuộc, gắn với cuộc sống đời thường như các mùa trong năm, Trung thu, khai giảng, Tết…; Các bài hát mang tính nhận biết như số đếm, chữ cái, hình học… gắn với thế giới xung quanh của trẻ em. Sự thân thuộc, theo chị, sẽ là yếu tố quan trọng nhất giúp các bé dễ tiếp thu và yêu thích âm nhạc hơn.

Với bài “Lý bảng chữ cái tiếng Việt”, chị phỏng theo làn điệu bài “Lý Cái Mơn” (dân ca Nam Bộ). Bài hát sử dụng những hình ảnh gần gũi, gắn với đời thường giúp trẻ nhận biết mặt chữ. Mỗi chữ cái được mô tả bằng ca từ có vần điệu, dễ nghe, dễ nhớ, giúp bé cảm thấy hứng thú hơn.

Để mô tả toàn bộ 29 chữ cái tiếng Việt, chị phải mất nhiều ngày làm việc, vận dụng trí tưởng tượng, đưa ra nhiều phương án mô tả, sau đó chọn cách viết hợp lý nhất với câu chữ gọn gàng, đủ nghĩa, dễ nghe. Ở đầu và cuối bài hát, chị đều lồng ghép thông điệp giáo dục:

“Tuyệt vời thay tiếng Việt quê hương, nghe mến yêu thân thương

Chúng ta cùng phát huy tiếng Việt bạn ơi!”

Bài hát “Lý Trung thu” phỏng theo làn điệu “Cò lả” (dân ca Bắc Bộ), chị kể lại câu chuyện cổ tích và cảnh em bé đón Trung thu, kết thúc bằng thông điệp nhân văn về tình yêu thương và chia sẻ với các em nhỏ ở vùng khó khăn. Sau khi hoàn thành lời bài hát, chị cùng các cộng sự phối nhạc, thu âm và thể hiện bằng chuyển động 2D. Toàn bộ hình ảnh được họa sĩ vẽ tay, có chuyển động khớp với câu hát, logic và gợi nhớ cho trẻ. Không gian trong các bài hát được khắc họa gần gũi, đậm chất Việt Nam với hình ảnh bông sen, nhà cửa, cây trái… có màu sắc tươi sáng, bắt mắt.

Với mỗi bài hát, tác giả đều nghe đi nghe lại nhiều lần, suy nghĩ xem từ nào có thể thay để hay hơn, đẹp hơn cho thiếu nhi. Chị tâm niệm, viết lời cho thiếu nhi cần sự tỉ mỉ, chăm chút và đầu tư, vì nhạc thiếu nhi không thể sai từ, lời hát phải rõ, trong sáng, lành mạnh. “Quá trình này là thử thách, nhưng tôi thấy vui và rất hào hứng với nó”, chị nói.

Đến nay, sau hơn một năm phát triển kênh âm nhạc thiếu nhi trên mạng xã hội, chị Yến cùng các cộng sự đã có hơn 20 ca khúc trên nền các làn điệu dân ca Việt Nam. Trong đó, chị khéo léo lồng ghép các chi tiết đời sống như lời “dạ, thưa”, cảnh ăn cơm gia đình, trang trí cây mai ngày Tết, gói bánh tét, làm lồng đèn… giúp tăng cường tính giáo dục về lễ phép và tình cảm gia đình. Những hình ảnh này giúp trẻ gắn kết hơn với gia đình, xây dựng tâm hồn đẹp từ nhỏ.

Nhiều bài hát được chị chuyển ngữ sang tiếng Anh, giúp các bé học ngoại ngữ. “Không sợ thiếu ý tưởng, mà chỉ ngại rào cản về thời gian, công sức và chi phí. Mỗi bài hát dài chỉ hơn 2 phút, nhưng ê-kíp phải mất hơn một tháng cho công việc sáng tác, sản xuất âm nhạc, thiết kế hình ảnh và chuyển động 2D, chỉnh sửa nhiều lần để có sản phẩm chỉn chu nhất”, chị chia sẻ.

Khi phát triển kênh “Lý Em Bé”, Huỳnh Kim Yến luôn theo đuổi giá trị cốt lõi: “Dân ca cùng bé lớn khôn”, với thông điệp đưa dân ca đồng hành cùng sự phát triển của trẻ, giúp các em nhận biết thế giới xung quanh qua những bài hát, hình ảnh, chủ đề quen thuộc. Âm nhạc sẽ giúp trẻ biết cách đối nhân xử thế, lễ phép với ông bà, cha mẹ, yêu thương gia đình, thầy cô và bạn bè.

Dù mới phát triển trong một năm, kênh đã nhận được sự đón nhận tích cực từ công chúng, với hàng chục triệu lượt xem video và sự thích thú từ nhiều em nhỏ. Chị tâm niệm, phát triển kênh dành cho thiếu nhi không phải vì lợi nhuận, mà vì đam mê âm nhạc dân tộc gắn bó với bản thân từ nhỏ và khao khát tạo giá trị cho cộng đồng. Việc luôn phải nghĩ đến những ca từ mới khiến chị không cảm thấy chán nản, mà luôn coi đó là thử thách để bản thân hôm nay khác hôm qua, khác biệt so với người khác. Đó là điều giúp chị luôn vui vẻ, hồn nhiên và cảm thấy công việc của mình có ý nghĩa với xã hội.

“Với kênh âm nhạc “Lý Em Bé”, không chỉ có tôi, mà có những người thân, những cộng sự mê âm nhạc dân tộc tiếp nối, để các thế hệ mai sau luôn nhớ đến những làn điệu dân ca gắn liền với lịch sử phát triển đất nước và giúp nuôi dưỡng tâm hồn hàng triệu em nhỏ Việt Nam”, chị Huỳnh Kim Yến bày tỏ.