Gửi bình luận
Trong bối cảnh bùng nổ trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn… ngành công nghệ thông tin không còn chỉ đòi hỏi kỹ năng lập trình, mà yêu cầu người học phải có tư duy sáng tạo, khả năng tham gia các dự án thực tế và thích ứng nhanh với sự thay đổi của công nghệ.
Nhiều thống kê cho thấy, từ nay đến năm 2030, nhu cầu lao động công nghệ thông tin tại Việt Nam có thể chạm mốc 3 triệu người. Tuy nhiên, ngay trong giai đoạn 2024 - 2026, thị trường đã thiếu khoảng 150.000 - 200.000 nhân lực có kỹ năng thực chất. Đáng chú ý, mỗi năm có khoảng 50.000 sinh viên công nghệ thông tin tốt nghiệp nhưng chỉ khoảng 30% được đánh giá có thể tham gia công việc ngay. Phần lớn còn lại phải đào tạo lại về kỹ năng thực hành, tư duy dự án và khả năng thích nghi với môi trường doanh nghiệp.
Có thể thấy, nhu cầu nhân lực công nghệ thông tin tại Việt Nam đang tăng nhanh ở hầu hết lĩnh vực, từ thương mại điện tử, ngân hàng số, logistics thông minh đến AI, điện toán đám mây (cloud) hay an ninh mạng. Tất cả đều bước vào guồng quay chuyển đổi số với tốc độ cao. Trong bối cảnh đó, nhân lực công nghệ thông tin trở thành “hạ tầng mềm” quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp cũng như của cả nền kinh tế. Tuy nhiên, nghịch lý hiện nay là doanh nghiệp thiếu người làm được việc, trong khi thị trường lao động lại không thiếu bằng cấp.
Theo ThS Dương Anh Tuấn - Viện Trí tuệ nhân tạo và Chuyển đổi số, Trường Đại học Bình Dương (AIDTI), vấn đề lớn nhất của sinh viên hiện nay không nằm ở kiến thức nền mà ở năng lực triển khai thực tế: “Sinh viên hiện nay có thể học rất nhanh kiến thức trên Internet, thậm chí tiếp cận AI, điện toán đám mây (cloud)… từ sớm. Nhưng điều doanh nghiệp cần lại là khả năng làm việc theo dự án, tư duy giải quyết vấn đề và chịu được áp lực tiến độ. Đây là phần mà giáo dục đại học buộc phải thay đổi nếu muốn đào tạo sát nhu cầu thị trường”, ThS Tuấn nói.
Theo các chuyên gia giáo dục, thực tế dễ nhận thấy là chương trình đào tạo công nghệ thông tin ở nhiều nơi vẫn còn nặng lý thuyết, trong khi công nghệ ngoài thị trường thay đổi từng tháng. AI, khoa học dữ liệu, an ninh mạng, điện toán đám mây, IoT… đang trở thành kỹ năng cốt lõi của thời đại số, nhưng nhiều chương trình đào tạo vẫn chưa cập nhật kịp nhu cầu doanh nghiệp. Sinh viên có thể học nhiều môn chuyên ngành, song lại thiếu trải nghiệm triển khai sản phẩm thực tế, thiếu khả năng làm việc theo quy trình dự án hoặc phối hợp nhóm trong môi trường áp lực cao.
Không chỉ hạn chế về chuyên môn kỹ thuật, nhiều “điểm yếu mềm” đang khiến lao động công nghệ thông tin Việt Nam mất lợi thế cạnh tranh. ThS Nguyễn Thanh Sơn đánh giá, không ít sinh viên viết code khá tốt nhưng lại lúng túng khi trình bày ý tưởng bằng tiếng Anh hoặc làm việc nhóm với đối tác quốc tế.
Trong môi trường công nghệ toàn cầu hiện nay, kỹ sư công nghệ thông tin không chỉ làm việc với máy tính mà còn phải giao tiếp với khách hàng và các đội dự án đa quốc gia. Một nhà tuyển dụng trong lĩnh vực phần mềm chia sẻ, điều doanh nghiệp cần hiện nay không đơn thuần là người biết lập trình mà là người có thể tham gia dự án, hiểu yêu cầu khách hàng, làm việc nhóm và chịu trách nhiệm với sản phẩm.
Theo ThS Nguyễn Thị Diệu Anh - Phó Trưởng khoa Công nghệ thông tin, Trường Đại học Văn Hiến, thực tế hiện nay AI có thể hỗ trợ lập trình, viết code… Tuy nhiên, AI chưa thể thay thế hoàn toàn tư duy của một kỹ sư phần mềm. Để xây dựng một hệ thống hoàn chỉnh, doanh nghiệp cần người biết phân tích bài toán, thiết kế hệ thống, tư duy logic, thấu hiểu người dùng, kiểm soát bảo mật và dữ liệu, phối hợp làm việc nhóm cũng như đưa ra giải pháp phù hợp với thực tế doanh nghiệp.
Do đó, sinh viên cần xây dựng nền tảng kiến thức vững chắc cùng tư duy logic để giải quyết vấn đề. Các bạn trẻ cũng cần trang bị kiến thức về cấu trúc dữ liệu, giải thuật; tư duy phân tích hệ thống; kỹ năng làm việc nhóm và quản lý dự án; khả năng tự học công nghệ mới. Bên cạnh đó là vốn tiếng Anh chuyên ngành và tư duy ứng dụng AI vào công việc. Theo ThS Diệu Anh, trong thực tế hiện nay, những người chỉ học “code theo mẫu” dễ bị thay thế. Ngược lại, những người có nền tảng tốt, biết phân tích, thiết kế hệ thống và kết hợp AI để nâng cao năng suất lại càng có giá trị hơn trước.
Thái Văn Phú, sinh viên năm 3 ngành Công nghệ thông tin, Trường Đại học Mở TPHCM chia sẻ, trước đây, nam sinh nghĩ học ngành này chủ yếu học lập trình. Nhưng khi tham gia các dự án nhóm, Phú mới hiểu áp lực về thời gian, cách làm việc với khách hàng và quy trình phát triển sản phẩm thực tế khó hơn rất nhiều. Tuy nhiên, chính những trải nghiệm đó giúp Phú tự tin hơn khi đi thực tập.
Trong khi đó, Vũ Nguyễn Thanh Tâm, sinh viên ngành Công nghệ thông tin, Trường Đại học Quốc tế Hồng Bàng cho biết môi trường học tập hiện nay khác nhiều so với hình dung ban đầu về ngành này. “Điều em thích nhất là được tham gia workshop với doanh nghiệp và trải nghiệm các dự án AI, cloud ngay trong trường. Mỗi học kỳ đều phải làm sản phẩm nên tụi em không còn học kiểu đối phó để thi xong rồi quên”, Tâm nói.
Một số chuyên gia giáo dục nhận định, cuộc cạnh tranh nhân lực Công nghệ thông tin trong tương lai sẽ không còn là cuộc cạnh tranh giữa các trường đại học mà là cuộc cạnh tranh về năng lực quốc gia. Trong kỷ nguyên AI, quốc gia nào đào tạo được lực lượng kỹ sư vừa giỏi công nghệ, vừa có tư duy toàn cầu và khả năng thích ứng cao thì sẽ nắm lợi thế phát triển dài hạn. Vì vậy, giáo dục đại học cần đi trước một bước thay vì chỉ chạy theo nhu cầu thị trường.
Trong cuộc đua chuyển đổi số hiện nay, quốc gia nào sở hữu nguồn nhân lực công nghệ chất lượng cao sẽ nắm lợi thế cạnh tranh dài hạn. Để không bỏ lỡ cơ hội đó, cải cách giáo dục đại học, đặc biệt trong lĩnh vực Công nghệ thông tin, không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu cấp bách.
Theo Báo cáo thị trường tuyển dụng 2025 - 2026 của nền tảng TopCV, lĩnh vực Công nghệ thông tin - phần mềm vẫn là nhóm ngành giàu tiềm năng, thể hiện qua nhu cầu tuyển dụng cũng như mức lương mà doanh nghiệp sẵn sàng chi trả. Cụ thể, mức lương trung vị của nhóm ngành công nghệ thông tin, viễn thông, Internet đang cao nhất thị trường; với vị trí trưởng, phó phòng đạt khoảng 53,6 triệu đồng/tháng trước thuế.
Trong khi đó, các nhóm ngành kinh doanh, marketing, sản xuất, thiết kế đạt khoảng 39 - 40 triệu đồng/tháng ở cùng vị trí. Báo cáo của TopCV cũng cho thấy, trong ngành công nghệ thông tin, các mảng về trí tuệ nhân tạo và dữ liệu đang có mức lương cao nhưng khó tuyển dụng nhất.
